NLVH PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN TÌM CHA

Đề bài: PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN TÌM CHA

TÌM CHA

Lê Thanh Huệ

Bóng thằng Hưng nhỏ bé, khoác giỏ nệm nổi bật giữa bưng biền vào lúc trời chiều vàng rực làm cả trại chú ý, xôn xao. Trên con đường đất đỏ, băng qua vùng cỏ năn xanh rờn một màu xanh man dại điểm vài bụi mua vàng vọt này thường không có bóng người. Sáng sớm hoặc chiều tối mới có những chiếc xe tải chở tù nhân lao động ở các chốt về. Con đường này không bao giờ có bóng trẻ em đi một mình vì nó là đoạn đường cụt nối vào trại giam.

Khi thằng Hưng vào đến cổng trại thì trưởng trại cũng vừa lững thững ra đến phòng trực. Giấu vẻ ngạc nhiên, ông vẫy nó lại gần:

– Con đến đây có chuyện chi?

– Dạ! Con đến tìm ba – Thằng Hưng tự tin trả lời, rồi nói thêm – Ba con là Hai Hơn…

Ra nó là con Hai Hơn, luôn nhậu nhẹt, say xỉn, quậy phá, đánh vợ, đánh con, đã được chính quyền địa phương giáo dục nhiều lần nhưng không chịu sửa chữa. Lần nhậu xỉn cuối cùng, y đánh vợ trọng thương. Lúc đưa đến bệnh viện, vợ y đã chết, để lại đứa con trai nhỏ tròn 5 tuổi. Như vậy bây giờ nó đã là 6 tuổi rồi. Trưởng trại quay lại bảo anh cảnh sát trong phòng trực: “Dẫn Hai Hơn ra đây”.

Trong lúc chờ Hai Hơn, ông tranh thủ quan sát cậu bé có mái tóc đỏ hoe, gầy gò, quần áo cũ kỹ, toàn thân nhuốm đỏ lớp bụi đường, càng đỏ hơn dưới ánh nắng chiều sắp tắt. Nó không mệt mà cặp mắt ánh lên vẻ nôn nao chờ đợi được gặp cha.

– Làm sao con biết được ba ở đây mà kiếm? – Trưởng trại hỏi.

– Dạ! Thằng Hưng kể lể bằng giọng vui vẻ. – Hồi trước nội nói ba đi làm xa, khi con lớn, ba mới về. Hôm bịnh quá, nội con mới nói cho con biết ba ở đây. Sáng nay con ra bến xe, hỏi đường lên đây. Các dì, các chú dẫn con đi, cho con ăn, cho con nhiều tiền nữa…

Thằng Hưng móc xấp tiền giấy lộn xộn gồm những tờ 2.000, 5.000 và cả những tờ 200, 500 đồng nhàu nát cho trưởng trại xem. Ông xua tay, bảo nó cất đi; vừa lúc đó, Hai Hơn được dẫn đến.

– Ba!… Thằng Hưng líu lưỡi gọi và ào đến ôm ba nó. Hai Hơn gỡ tay con, liếc mắt nhìn trại trưởng. Thấy không cần thiết, ông bước ra ngoài, lòng thầm nghĩ cách bố trí cho hai bố con tù nhân một nơi ngủ tử tế. Còn ngày mai, để rồi tính sau vậy. Đây là lần đầu tiên ông phải gặp trường hợp khó xử như vầy.

Hai Hơn cố giấu sự bối rối, cau có hỏi con:

– Mày lên đây một mình à

– Dạ! – Thằng Hưng hồ hởi – Con lên đây ở với ba luôn.

Hai Hơn sa sầm mặt, chua xót:

– Ở đây rồi mai về với nội. Nhà tù không có chỗ cho con nít.

– Ba không biết à? – Thằng Hưng bật khóc oà lên – Nội chết rồi! Con chỉ còn ba nữa thôi! Con không ở với ba thì ở với ai?!…

Hai Hơn bàng hoàng đứng chết lặng. Thằng Hưng cứ nắm tay hắn mà lắc, mà van xin:

– Con không quậy phá đâu. Con đem hết áo quần, cả vở, bút chì lên đây. Con học. Con quét nhà, nấu cơm, giặt đồ cho cả ba nữa. Con biết làm nhiều việc lắm! Ba cho con ở tù với ba!

– Con!… Lần đầu tiên trong đời, Hai Hơn thốt lên câu đó và ôm chặt lấy con mình. Khuôn mặt hắn nhăn nhúm trông đến thảm hại. Sự đau đớn và bối rối của hắn lan sang cả mấy chiến sĩ cảnh sát còn trẻ, khiến cho hoàng hôn tím lại trong bóng tối nhập nhoà đang lan tới…

(Nguồn :100 truyện ngắn cực hay NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh, năm 1999)

Chú thích

       Nhà văn Lê Thanh Huệ sinh:   01 – 10- 1961 ở Triệu Thành, Triệu Phong, Quảng Trị. Hiện thường trú tại phường Tân Hưng Thuận, quận 12, thành phố Hồ Chí Minh. Là hội viên Hội Nhà báo Việt Nam. Hội viên Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh.

        Truyện ngắn đầu tay in năm 1984. Có nhiều truyện ngắn, bút ký, kịch, phê bình văn học, tạp văn… in trên các báo trung ương và địa phương: Tuần Báo Văn Nghệ – Hội Nhà văn Việt Nam, Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Sông Hương, Báo Văn nghệ Long An, Báo Văn nghệ Hậu Giang, Báo Sài Gòn Giải phóng, Báo Tuổi trẻ..

        Truyện ngắn “Tìm cha” đạt giải ba cuộc thi truyện rất ngắn của Tạp chí Thế giới tổ chức năm 1994 được Đài Truyền hình Viêt Nam sử dụng làm kịch bản cho phim truyện truyền hình” Tìm cha” được Đài Truyền Hình Việt Nam phát sóng lần đầu tiên trên kêng VTV 3 chương trình Văn nghệ chủ nhật 6/8/2000…

Dàn ý chi tiết

Mở bài:

• Giới thiệu truyện ngắn Tìm cha của Lê Thanh Huệ.
• Khẳng định sức hấp dẫn của truyện qua cốt truyện cảm động và chủ đề sâu sắc.

Thân bài:

Nêu chủ đề:

• Truyện Tìm cha gửi gắm chủ đề sâu sắc về tình phụ tử thiêng liêng—một tình cảm có thể cảm hóa con người và đánh thức những tâm hồn lầm lạc.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề:

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện:

• Một cậu bé sáu tuổi, mồ côi mẹ, mất bà nội, bơ vơ không nơi nương tựa, quyết tâm vượt đường xa để tìm cha trong trại giam.
• Hành trình tìm cha của Hưng không chỉ đơn thuần là một cuộc gặp gỡ mà còn là hành trình tìm kiếm tình thương và hơi ấm gia đình.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật:

• Nhân vật Hưng:
  • Một cậu bé hồn nhiên, giàu tình cảm nhưng đầy nghị lực.
  • Lời nói ngây thơ nhưng xé lòng: “Con không ở với ba thì ở với ai?”, thể hiện sự cô đơn và khao khát tình thương.
• Nhân vật Hai Hơn:
  • Ban đầu là một người cha tệ bạc, bạo lực, vô trách nhiệm.
  • Khi gặp lại con, ông dần thức tỉnh, lần đầu tiên biết trân trọng tình cảm cha con.
  • Khoảnh khắc Hai Hơn ôm chặt con và gọi “Con!” là giây phút ông thực sự thay đổi.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu:

• Chi tiết đặc sắc: Hưng van xin cha: “Ba cho con ở tù với ba!”
• Tác dụng của chi tiết:
  • Thể hiện rõ tình cảm cha con sâu nặng, sự ngây thơ và đau đớn của đứa trẻ.
  • Gây xúc động mạnh mẽ, trở thành điểm nhấn quan trọng trong truyện.
  • Góp phần thúc đẩy sự chuyển biến tâm lý của nhân vật Hai Hơn, thức tỉnh trách nhiệm làm cha trong ông.

Ý nghĩa của chủ đề – Thông điệp của tác phẩm:

• Tình cảm gia đình, đặc biệt là tình phụ tử, là thiêng liêng và có sức mạnh cảm hóa con người.
• Cảnh tỉnh những bậc làm cha mẹ về trách nhiệm đối với con cái, không để trẻ em phải chịu đựng hậu quả từ sai lầm của người lớn.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ:

Đặc sắc nghệ thuật:

• Xây dựng tình huống truyện: Éo le, kịch tính nhưng chân thực, đầy cảm xúc.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật:
  • Nhân vật được khắc họa qua hành động, lời nói, tâm lý chân thực.
  • Nhân vật Hưng được miêu tả tinh tế, gợi lên sự thương cảm.
• Lựa chọn ngôi kể: Ngôi kể thứ ba giúp câu chuyện khách quan nhưng vẫn giàu cảm xúc, tạo khoảng lặng cho người đọc suy ngẫm.
• Sử dụng ngôn ngữ: Giản dị, mộc mạc nhưng giàu sức gợi, dễ dàng chạm đến trái tim người đọc.

Hiệu quả thẩm mỹ:

• Làm rõ hơn chủ đề tình phụ tử thiêng liêng.
• Khiến người đọc rung động, trăn trở về số phận của những đứa trẻ thiếu tình thương.
• Thức tỉnh trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái.
• Góp phần nâng cao giá trị nhân văn, giáo dục về tình cảm gia đình.

III. Kết bài:

• Khẳng định giá trị nhân văn sâu sắc của truyện ngắn Tìm cha.
• Bài học rút ra: Trân trọng gia đình, yêu thương và trách nhiệm với người thân, bởi gia đình là chốn bình yên nhất của mỗi con người.

Bài văn mẫu tham khảo

Truyện ngắn Tìm cha của Lê Thanh Huệ là một tác phẩm giàu cảm xúc, khắc họa sâu sắc tình phụ tử thiêng liêng trong hoàn cảnh éo le. Với cốt truyện dung dị nhưng đầy ám ảnh, tác phẩm không chỉ phản ánh số phận bất hạnh của những đứa trẻ thiếu tình thương mà còn gửi gắm thông điệp ý nghĩa về giá trị của gia đình và sức mạnh cảm hóa của tình yêu thương.

Truyện gửi gắm chủ đề sâu sắc về tình phụ tử – một thứ tình cảm thiêng liêng, không gì có thể thay thế. Chủ đề này được thể hiện xuyên suốt tác phẩm, từ tình huống truyện đến hình tượng nhân vật và những chi tiết đắt giá. Trước hết, tình huống truyện đầy éo le đã đặt nhân vật vào hoàn cảnh đặc biệt: Hưng – một cậu bé sáu tuổi, mồ côi mẹ, mất bà nội, bơ vơ không nơi nương tựa – đã vượt đường xa để tìm cha nơi trại giam. Hành trình của Hưng không chỉ là một chuyến đi mà còn là hành trình tìm kiếm tình thương, là niềm khao khát được sống trong vòng tay cha. Tình huống ấy làm nổi bật bi kịch gia đình và nhấn mạnh tình yêu mãnh liệt của đứa trẻ dành cho người cha dù ông đã từng phạm sai lầm.

Chủ đề tình cha con còn được thể hiện rõ nét qua nhân vật Hưng. Cậu bé hiện lên với tất cả sự hồn nhiên, trong sáng nhưng cũng đầy nghị lực. Dù rơi vào hoàn cảnh nghiệt ngã, Hưng vẫn yêu thương cha bằng một tình cảm vô điều kiện. Câu nói “Con không ở với ba thì ở với ai?” của em vừa ngây thơ, vừa đau đớn, thể hiện rõ nỗi cô đơn cùng cực và khát vọng được sống trong vòng tay người thân. Trong khi đó, nhân vật Hai Hơn – người cha từng đánh mất gia đình vì những lỗi lầm trong quá khứ – đã có sự chuyển biến tâm lý mạnh mẽ khi gặp lại con. Lần đầu tiên trong đời, ông xúc động gọi “Con!” và ôm chặt lấy Hưng. Khoảnh khắc ấy không chỉ là sự đoàn tụ mà còn là sự thức tỉnh của một người cha.

Không chỉ qua nhân vật, chủ đề còn được khắc họa rõ nét qua những chi tiết đặc sắc. Chi tiết Hưng van xin cha cho mình được ở tù cùng cha là một trong những khoảnh khắc đắt giá nhất truyện. Hình ảnh bàn tay nhỏ bé níu lấy cha, lời nói ngây thơ “Ba cho con ở tù với ba!” không chỉ là nỗi đau của một đứa trẻ mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh cho những người làm cha mẹ về trách nhiệm của mình. Đây chính là khoảnh khắc đánh thức lương tâm người cha, khiến ông nhận ra rằng, dù ông có lầm lỗi thế nào, vẫn có một đứa trẻ không bao giờ rời bỏ ông.

Thông qua câu chuyện cảm động này, tác giả muốn gửi đến độc giả một thông điệp sâu sắc: tình cảm gia đình, đặc biệt là tình phụ tử, có thể cứu rỗi và cảm hóa con người. Trẻ em luôn cần tình yêu thương của cha mẹ, và những người làm cha làm mẹ cần phải có trách nhiệm với con cái, không để những lỗi lầm của mình làm tổn thương tâm hồn trẻ thơ.

Bên cạnh giá trị nội dung, truyện còn gây ấn tượng mạnh mẽ bởi những đặc sắc nghệ thuật tinh tế. Tác giả đã xây dựng tình huống truyện giàu kịch tính nhưng vẫn tự nhiên và chân thực. Nghệ thuật khắc họa nhân vật cũng rất tinh tế, đặc biệt là cách miêu tả tâm lý và hành động để làm nổi bật sự ngây thơ, đáng thương của Hưng và sự chuyển biến trong nội tâm Hai Hơn. Việc sử dụng ngôi kể thứ ba giúp câu chuyện trở nên khách quan, chân thực, đồng thời tạo khoảng lặng để người đọc tự suy ngẫm và cảm nhận. Ngôn ngữ truyện mộc mạc, giản dị nhưng giàu sức gợi, giúp từng câu chữ thấm đẫm cảm xúc và chạm đến trái tim người đọc.

Những nét nghệ thuật đặc sắc trên không chỉ làm nổi bật chủ đề của tác phẩm mà còn tạo nên giá trị thẩm mỹ sâu sắc. Câu chuyện không chỉ khiến người đọc đồng cảm với số phận của nhân vật mà còn thức tỉnh ý thức về tình cảm gia đình. Nó giúp ta hiểu hơn về trách nhiệm của bản thân đối với những người thân yêu, biết trân trọng mái ấm và những tình cảm chân thành trong cuộc sống.

Truyện ngắn Tìm cha không chỉ là câu chuyện về hành trình tìm kiếm tình thương của một đứa trẻ mà còn là bản tình ca xúc động về tình phụ tử. Tác phẩm đã để lại dư âm sâu lắng, khiến người đọc phải trăn trở về giá trị của gia đình, đồng thời nhắc nhở chúng ta rằng, tình yêu thương là điều duy nhất có thể hàn gắn mọi vết thương và không bao giờ là quá muộn để sửa chữa những lỗi lầm.