NLVH về ý kiến: Thơ có ích không chỉ vì thơ giáo huấn ai giáo dục ai cải tạo ai mà vì thơ thức tỉnh con người

Đề bài:

Bằng những trải nghiệm của bản thân về thơ ca, anh/chị hãy làm sáng tỏ ý kiến sau của Thanh Thảo:

“Thơ có ích không chỉ vì thơ giáo huấn ai giáo dục ai cải tạo ai mà vì thơ thức tỉnh con người trước cái “trăm năm”, thơ đặt con người đối diện với nghìn năm, thơ cho con người một thoáng nhìn lại chính mình một cách bình thản” (Tản mạn về thơ, tr.80).

Dàn ý chi tiết

Thơ ca không chỉ là tiếng nói của cảm xúc mà còn là một cách con người tự soi chiếu mình trong dòng chảy vô tận của thời gian. Khi suy ngẫm về chức năng của thơ, Thanh Thảo từng viết rằng thơ có ích không chỉ vì giáo huấn hay cải tạo con người, mà vì thơ khiến con người thức tỉnh trước cái hữu hạn của đời người và cái vô hạn của lịch sử, để từ đó có một phút giây bình thản nhìn lại chính mình. Lời tâm sự ấy gợi mở một cách nhìn sâu sắc về giá trị nhân văn của thơ ca: thơ không áp đặt đạo lí, mà đánh thức lương tri; không dạy dỗ trực tiếp, mà mở ra một không gian suy tư để con người tự hoàn thiện mình. Từ những trải nghiệm cá nhân với thơ ca, có thể thấy ý kiến của Thanh Thảo đã chạm tới bản chất sâu xa của thơ như một hành trình tự nhận thức của con người.

Giải thích:

   – Thơ có ích: giáo dục con người, chỉ ra cái đúng cái sai, cái tốt cái xấu, cái cần phê phán cái cần ca tụng, thay đổi hoặc nâng cao tư tưởng, quan điểm, nhận thức của con người theo chiều hướng tiến bộ, từ chỗ tán thành đến hành động theo lí tưởng nhân vật hoặc lí tưởng tác giả,.

– Thơ thức tỉnh con người trước cái “trăm năm”, thơ đặt con người đối diện với nghìn năm, thơ cho con người một thoáng nhìn lại chính mình một cách bình thản:

+ giúp con người nhìn lại chính mình, thức tỉnh con người, có thể nhìn thấy chính mình qua từng nỗi lòng, hoàn cảnh trong thơ từ đó hoàn thiện mình hơn…

+ hiểu rõ bản chất của thời gian và của cuộc đời, biết cách sống đủ đầy hết mình khi ấy ta sẽ có cái nhìn an yên trước thực tại và cả quá khứ.

=>Ý kiến nhấn mạnh vào vai trò và chức năng giáo dục vô cùng lớn lao của thơ ca.

Bàn luận:

Các bài thơ có ích đều dựa trên cơ sở cuộc sống, mỗi tác phẩm đều mang những bài học bổ ích, thông điệp, giá trị tư tưởng riêng theo cách nhìn và cảm nhận của tác giả.

– Mục đích các bài thơ ra đời trước hết là ở tư tưởng của nhà thơ thể hiện ngay trong việc nhận thức và phản ánh hiện thực.

– Tác phẩm văn chương nói chung và thơ ca nói riêng là sản phẩm ý thức, là kết quả hoạt động có mục đích của người nghệ sĩ. Qua thi phẩm, người sáng tác bao giờ cũng gửi gắm ký thác, truyền đạt một cái gì đó cho người đọc (Ðó là lập trường quan điểm, tư tưởng, ý nghĩ và những lời giải đáp cùng những ước vọng của người sáng tác trước cuộc sống).

– Những điều gửi gắm đó nếu rung động được lòng người thì giúp họ nhận thức được đúng đắn cuộc sống và khiến họ đi đến những suy nghĩ và hành động đúng.

– Chức năng giáo dục của thơ còn ở tính chiến đấu của nó. Thơ là vũ khí đấu tranh “ Nay ở trong thơ nên có thép /Nhà thơ cũng phải biết xung phong”

– Cải tạo là phê phán cái cũ, cái xấu, cái lạc hậu, đề xuất cái mới cái tốt cái tiến bộ cách mạng. Nếu văn chương chỉ vạch ra cái tiêu cực không thôi thì mới là được nhiệm vụ “phá” mà chưa làm được nhiệm vụ “xây”. Như thế có nghĩa là chưa thực hiện trọn vẹn chức năng cải tạo. Mặt khác, không có một vụ “xây” nào mà không gắn với phê phán, phá bỏ cái cũ, cái xấu, cái lạc hậu, cái cản trở sự phát triển đi lên.

(HS lấy dấn chứng tiêu biểu để chứng minh)

Thơ giúp con người thức tỉnh trước cái vô hạn của đời sống và hữu hạn của đời người, cho con người đối diện với cái trăm năm

– Đối diện với sự khắc nghiệt của cuộc sống, văn chương có ý nghĩa thức tỉnh tâm hồn người đọc, nhà thơ có thể phơi bày ra cái ác, cái xấu, những thứ mà có khi trong cuộc sống ta chỉ lờ mờ nhận ra nhưng khi đưa vào văn học thì ra rõ ràng hơn, sắc nét hơn.

-Văn học thức tỉnh con người, cảnh báo những hành động, ý nghĩ tiêu cực của xã hội, đôi khi khiến người ta chùn tay trước cái ác.

(Thí sinh chọn dẫn chứng toàn diện, tiêu biểu. Biết phân tích dẫn chứng sát với vấn đề nghị luận)

Thơ giúp con người nhìn lại bản thân một cách toàn vẹn nhất

–  Con người tìm đến thơ như tìm lại với chính bản thân mình, được sống lại và đồng cảm với những cảm xúc mà nhà thơ kí thác một cách kín đáo trong bài thơ, thấy có một phần số phận ta trong đó mà sinh ra những thiện cảm nhất định với thể loại và tác giả

– Người đọc tìm ra thêm được rất nhiều tư tưởng mới mẻ, cái đẹp nghệ thuật để làm kim chỉ nam cho cuộc sống của riêng mình.

(HS lấy dẫn chứng, chứng minh)

Mở rộng:

– Văn học nói chung và thơ ca nói riêng đều bắt nguồn từ hiện thực cuộc sống nên mọi điều mà nó phản ánh phải phục vụ cuộc sống con người tức là phải hướng cuộc sống con người đến những giá trị Chân-Thiện –Mỹ.

– Với nhà thơ: Phải xuất phát từ cái tài và tâm của mình mới tạo nên được những kiệt tác để đời.

– Với bạn đọc:  Phải tạo dựng cho mình một “lòng tốt” tức là phải có tư tưởng, tình cảm nhân văn, tiến bộ; phải có năng lực phân tích, đánh giá; phải biết giải mã hệ thống kí hiệu để thâm nhập được vào thế giới tư tưởng, tình cảm, thẩm mĩ của nhà văn. Phải biết liên tưởng, kết hợp thế giới tình cảm ấy với những trải nghiệm trong đời sống cá nhân để đi sâu vào chiêm nghiệm thế giới tinh thần bên trong tác phẩm, để đồng cảm hoặc thanh lọc, để trở thành người đồng sáng tạo với tác giả.-

Thơ, vì thế, không chỉ là lời nói đẹp đẽ của tâm hồn, mà là một cách con người đối thoại với thời gian và với chính mình. Qua những vần thơ, con người nhận ra giới hạn của kiếp người, nhận ra dấu ấn của lịch sử, đồng thời tìm thấy một khoảng lặng để tự vấn và tự hoàn thiện. Ý kiến của Thanh Thảo đã khẳng định một giá trị bền vững của thơ ca: thơ không cưỡng ép con người thay đổi, mà làm con người tự nguyện thay đổi bằng sự thức tỉnh nội tâm. Khi thơ còn khiến con người suy nghĩ, rung động và soi lại mình trong tấm gương của thời gian, thơ vẫn còn là một phần thiết yếu của đời sống tinh thần nhân loại. Như Hoài Thanh từng nói, thơ là “tiếng nói đầu tiên của tâm hồn khi chạm đến cái đẹp”, và chính tiếng nói ấy giúp con người sống sâu sắc hơn giữa cõi nhân gian hữu hạn.