Phân tích bài thơ Đàn bầu của Lữ Giang

Đề bài: Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ sau:

ĐÀN BẦU

Lắng tai nghe đàn bầu

Ngân dài trong đêm thâu

Tiếng đàn như suối ngọt

Cứ đưa hồn lên cao.

Tiếng đàn bầu của ta

Lời đằm thắm thiết tha

Cung thanh là tiếng mẹ

Cung trầm như giọng cha

Đàn ngày xưa não ruột

Có người hát xẩm mù

Ôm đàn đi trong mưa…

Mưa hòa cùng nước mắt

Đưa hồn ta lên cao

Đàn bầu làm suối ngọt

Tình yêu quê dâng trào

Thay cho dòng nước mắt.

1956

(Lữ Giang, dẫn theo thivien.net)

———- HẾT ———-

– Thí sinh không được sử dụng tài liệu;

– Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.

Dàn ý chi tiết

* Mở bài: Dẫn dắt, nêu tên tác giả và bài thơ, cảm nhận khái quát về bài thơ.

Có những âm thanh không chỉ để nghe mà còn để cảm. Một làn gió, một tiếng sáo, hay một tiếng đàn có thể chạm tới những miền sâu thẳm của tâm hồn con người. Trong kho tàng nhạc cụ dân tộc Việt Nam, đàn bầu là âm thanh đặc biệt như thế: chỉ một dây đàn nhưng có thể ngân lên bao nỗi niềm. Nhà thơ Lữ Giang đã lắng nghe tiếng đàn ấy bằng cả trái tim để viết nên bài thơ “Đàn bầu” (1956). Những câu thơ ngắn gọn, giàu nhạc tính đã tái hiện vẻ đẹp của tiếng đàn bầu – vừa ngọt ngào như suối nguồn, vừa sâu lắng như tình cha nghĩa mẹ, đồng thời gửi gắm tình yêu quê hương tha thiết. Qua tiếng đàn, nhà thơ không chỉ nghe được âm thanh của nhạc cụ dân tộc mà còn cảm nhận được linh hồn và bản sắc của cả một dân tộc.

* Thân bài:

– Giới thiệu chung về tác giả (nếu có thông tin) và tác phẩm (sáng tác năm 1956, sử dụng thể thơ năm chữ, các dòng chủ yếu ngắt nhịp 3/2 hoặc 2/3, chủ yếu gieo vần chân, giàu tính nhạc, nhân vật trữ tình xuất hiện trực tiếp, giọng điệu khi trầm ấm và tha thiết, gồm bốn khổ thơ, có sự lặp lại hai câu cuối của khổ 1 ở hai câu đầu của kh cuối, sử dụng nhiều phép tu từ,…).

– Phân tích bài thơ

HS có thể phân tích bài thơ theo nhiều cách, song cần làm rõ hoàn cảnh nghe đàn, nảy sinh cảm hứng sáng tác của tác giả; đặc điểm của tiếng đàn bầu và

những suy nghĩ, cảm xúc của tác giả được thể hiện qua mỗi khổ thơ. Cần phân tích được các từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ đặc sắc ở mỗi khổ thơ trong việc khắc họa hình tượng và thể hiện tình cảm, tư tưởng của tác giả.

Gợi ý:

+ Về hoàn cảnh nảy sinh cảm hứng sáng tác: nghe thấy tiếng đàn trong đêm thâu.

+ Về đặc điểm của tiếng đàn: Tiếng đàn mát lành, trong trẻo và ngọt ngào như nước suối; gần gũi, trìu mến và thân thương như tiếng mẹ, tiếng cha; tiếng đàn là sự thể hiện tâm trạng của người đánh đàn – ngày xưa thì “não ruột”, đớn đau (dòng nước mắt); ngày nay thể hiện, gợi lên tình yêu quê hương tha thiết, làm tâm hồn của con người thăng hoa.

+ Về tình cảm, tư tưởng của tác giả: Yêu thích tiếng đàn bầu; có những cảm nhận tinh tế và liên tưởng phong phú về tiếng đàn; hiểu được giá trị của đàn bầu và coi đàn bầu như một loại nhạc cụ mang trong mình những giá trị và bản sắc văn hóa của dân tộc, thể hiện được tâm hồn của con người Việt Nam.

– Đánh giá

+ Bài thơ ngắn gọn, hàm súc; ngôn ngữ có giá trị gợi hình, gợi cảm cao độ.

+ Bài thơ thể hiện tâm hồn nhạy cảm, tinh tế và tình yêu đối với tiếng đàn bầu nói riêng, tình yêu quê hương đất nước nói chung của nhà thơ.

* Kết bài: Nêu ấn tượng sâu đậm về bài thơ hoặc về tiếng đàn bầu