Đề bài: Viết đoạn văn nghị luận Phân tích chủ đề của đoạn trích Mùa lá rụng trong vườn

           Ai có thể đếm được đã bao năm tháng, bao đời người đã đi qua mà cái Tết về đại thể vẫn là một?

Tết gia đình.

Tết dân tộc.

Tết đậm đà phong vị cộng đồng, quãng giải lao giữa hai chặng đường vất vả, gian nan.

Vẫn là ngày hăm ba cúng ông Táo, đêm ba mươi cúng tất niên, hái cành lộc. Vẫn là ngày mồng một he hé cửa đón đợi người xông nhà, dặn dò nhau ý tứ giữ gìn kiêng cữ cho khỏi dông cả năm dài. Ngày đầu xuân, cơm nguội không rang để cho đời khỏi khô khan, nhà không quét cho tài lộc khỏi thất tán. Vẫn là mùi hương hoa ngát nơi bàn thờ ấy. Vẫn là làn không khí mới mẻ, hơi bỡ ngỡ, trang trọng ấy. Vẫn những gương mặt cởi mở, chan hòa giữa khung cảnh trời đất tươi đẹp vì được niềm phấn chấn của con người thâm nhập giao hòa. Lời chúc mừng tựu trung vẫn mang sắc thái tinh hoa của nền văn hóa dân tộc, phản chiếu những khát vọng hài hòa của con người về một đời sống no đủ, ấm áp và cao đẹp giữa các quan hệ gia đình, đồng bào, bè bạn, thầy trò.

Tết thoát khỏi cái xuất xứ từ làng quê cổ truyền ứng với thời gian nông nhàn, nhưng vẫn còn đầy đủ những nhân tố văn hóa truyền thống và trong sâu xa vẫn là điểm hội tụ sáng đẹp triết lý nhân sinh cao cả về sự chan hòa của con người với tự nhiên, vẫn là cái biểu trưng về một cuộc khởi hành mới, dẫu biết còn gian khó mà vẫn lạc quan, hi vọng.

Ba ngày Tết, gia đình ông Bằng gần như là một khối đơn nhất. Ngày mồng một, họ ở nhà đón khách. Ngày mồng hai, tất cả kéo về làng. Thuần phong mỹ tục hội tụ mọi người trong một cảm quan nhất quán “Mồng một ở nhà cha. Mồng hai nhà mẹ, mồng ba nhà thầy”, ngày mồng ba, ông Bằng, Đông, Luận đến thăm các thầy giáo cũ của mình.

Ông Bằng qua cơn xúc động bất thường đêm trừ tịch vốn tràn đầy nghị lực, đã trở lại thăng bằng, với bộ mặt tinh thần thật hào hứng, từ sớm mồng một Tết đón ông thợ mộc hàng xóm đến xông nhà, bà lang Chi và các cụ trong tổ đến chúc Tết. Ông cũng đến chúc Tết họ, ở lại nhà bà lang Chi gần một giờ đồng hồ. Và ngày mồng ba, ông già bảy mươi tuổi khép nép như một chú học trò nhỏ cùng bạn đồng khoa đến thăm ông thầy đã gần chín chục tuổi, cung kính chúc Tết thầy, xin thầy mấy chữ làm kỷ vật. Ba ngày Tết, Đông cũng tạm rời bàn tổ tôm, đóng vai ông con trưởng khá thành thục. Chị Hoài tham dự mọi hoạt động như một thành viên chính thức của gia đình. Phượng ngoan ngoãn hiền từ, hòa làm một với sinh hoạt của cả nhà.

(Trích Mùa lá rụng trong vườn, Ma Văn Kháng, NXB Phụ nữ, Hà Nội, 1985, tr.86-87)

Dàn ý chi tiết

Trong dòng chảy văn hóa dân tộc, Tết cổ truyền luôn là thời khắc thiêng liêng nhất của năm – khi con người tạm gác lại mọi nhọc nhằn để trở về với gia đình, với cội nguồn và với những giá trị tinh thần bền vững. Bởi vậy, Tết không chỉ là một mốc thời gian mà còn là biểu tượng của truyền thống và tình thân. Trong đoạn trích Mùa lá rụng trong vườn, Ma Văn Kháng đã gợi lên một bức tranh Tết đậm đà phong vị Việt, qua đó làm nổi bật ý nghĩa sâu xa của ngày Tết trong đời sống gia đình và trong tâm thức cộng đồng dân tộc.

– Chủ đề: Đoạn trích ca ngợi giá trị văn hóa tinh thần của Tết cổ truyền trong gia đình của ông Bằng nói riêng và trong gia đình mỗi con người Việt Nam nói chung.

– Chủ đề được thể hiện qua việc miêu tả không khí Tết cổ truyền của dân tộc với những nét dáng đặc trưng mang đầy đủ phong vị Tết:

+ Đó là những việc làm quen thuộc “đậm đà phong vị cộng đồng”: ngày 23 cúng ông Công ông Táo, đêm ba mươi cúng tất niên, hái cành lộc, ngày mồng một chờ người xông nhà;

+ Đó là những quan niệm xa xưa mà vẫn gieo “niềm phấn chấn của con người thâm nhập giao hòa”, dặn dò nhau ý tứ cho khỏi dông; cơm nguội không rang để cho đời khỏi khô khát, nhà không quét để tài lộc khỏi thất tán; + Đó là sự rộng mở của tâm hồn và mọi giác quan để tận hưởng hương sắc mùa xuân và con người: mùi hương hoa ngan ngát nơi bàn thờ, làn không khí mới mẻ, bỡ ngỡ; gương mặt cởi mở, chan hòa; lời chúc mừng,… Những nét dáng ấy đã thể hiện rõ “nhân tố văn hóa truyền thống” và “là cái biểu trưng về một cuộc khởi hành mới”.

– Chủ đề được thể hiện qua việc miêu tả những hoạt động của một gia đình trí thức trong ngày Tết:

+ Những hoạt động thường diễn ra trong tất cả những dịp Tết đến xuân về, đó cũng chính là những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc: ngày mồng một đón khách; mồng hai về thăm quê; mồng ba thăm các thầy giáo cũ;

+ Những con người trong gia đình cũng thể hiện sự gắn kết, yêu thương: ông Bằng là điển hình của con người truyền thống được khắc họa với đầy đủ những hành động ân tình trong dịp Tết; người con trai (anh Đông) cũng thể hiện tính trách nhiệm rõ ràng hơn (tạm rời bàn tổ tôm, đóng vai ông con trưởng khá thành thục); các nhân vật chị Hoài, Phượng cũng góp phần tạo nên “khối” thống nhất của gia đình (tham dự mọi hoạt động, hòa làm một với sinh hoạt của cả nhà).