PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN HẠ ĐỎ CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

Đề bài: PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN HẠ ĐỎ CỦA NGUYỄN NHẬT ÁNH

HẠ ĐỎ

Mùa hè năm đó là mùa hè quê ngoại.

Cuối năm lớp chín, tôi học bù đầu, người xanh như tàu lá. Ngày nào mẹ tôi cũng mua bí đỏ về nấu canh cho tôi ăn. Mẹ bảo bí đỏ bổ óc, ăn vào học bài sẽ mau thuộc. Trước nay, tôi vốn thích món này. Bí đỏ nấu với đậu phộng thêm vài cọng rau om, ngon hết biết. Nhưng ngày nào cũng phải buộc ăn món đó, tôi đâm ngán. Hơn nữa, dù dạ dày tôi bấy giờ tuyền một màu đỏ, trí nhớ tôi vẫn chẳng khá lên chút nào. Tôi học trước quên sau, học sau quên trước. Vì vậy tôi phải học gấp đôi những đứa khác.

Tối, tôi thức khuya lơ khuya lắc. Sáng, tôi dậy từ lúc trời còn tờ mờ. Mắt tôi lúc nào cũng đỏ kè. Ba tôi bảo :

– Nhất định đầu thằng Chương bị hở một chỗ nào đó. Chữ nghĩa đổ vô bao nhiêu rớt ra bấy nhiêu. Thế nào sang năm cũng phải hàn lại.

Mẹ tôi khác ba tôi. Mẹ không phải là đàn ông. Mẹ không nỡ bông phèng trước thân hình còm nhom của tôi. Mẹ xích lại gần tôi, đưa tay nắn nắn khớp xương đang lồi ra trên vai tôi, bùi ngùi nói :

– Mày học hành cách sao mà càng ngày mày càng giống con mắm vậy Chương ơi !

Giọng mẹ tôi như một lời than. Tôi mỉm cười trấn an mẹ:

– Mẹ đừng lo! Qua kỳ thi này, con lại mập lên cho mẹ coi!

Không hiểu mẹ có tin lời tôi không mà tôi thấy mắt mẹ rưng rưng. Thấy mẹ buồn, tôi cũng buồn lây. Nhưng tôi chẳng biết cách nào an ủi mẹ. Tôi đành phải nín thở nuốt trọn một tô canh bí đỏ cho mẹ vui lòng.

Dù sao, công của tôi không phải là công cốc. Những ngày thức khuya dậy sớm đã không phản bội lại tôi. Kỳ thi cuối năm, tôi xếp hạng khá cao.

Ba tôi hào hứng thông báo:

– Sang năm ba sẽ mua cho con một chiếc xe đạp.

Mẹ tôi chẳng hứa hẹn gì. Mẹ chỉ “thưởng” tôi một cái cốc trên trán:

– Cha mày! Từ nay lo mà ăn ngủ cho lại sức nghe chưa!

Ba tôi vui. Mẹ tôi vui. Nhưng tôi mới là người vui nhất. Tôi đàng hoàng chia tay với những tô canh bí đỏ mà không sợ mẹ tôi thở dài. Dù sao thì cũng cảm ơn mày, cơn ác mộng của tao, nhưng bây giờ xin tạm biệt nhé! Tôi cúi đầu nói thầm với trái bí cuối cùng đang nằm lăn lóc trong góc bếp trước khi cung tay cốc cho nó một phát.

(Trích Hạ đỏ, Nguyễn Nhật Ánh, Nxb Trẻ, 2019)

Dàn ý chi tiết

Mở bài:

• Giới thiệu tác giả Nguyễn Nhật Ánh – một nhà văn xuất sắc viết về tuổi thơ và tuổi học trò.
• Giới thiệu truyện ngắn Hạ đỏ – một tác phẩm nhẹ nhàng, sâu lắng, giàu cảm xúc.
• Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm: phản ánh tình cảm gia đình và sự nỗ lực vươn lên trong học tập bằng giọng văn dung dị, tinh tế.

Thân bài:

Chủ đề của truyện:

• Truyện ngắn Hạ đỏ gửi gắm một chủ đề sâu sắc về tình cảm gia đình và tinh thần vượt khó.
• Thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng qua sự quan tâm, chăm sóc âm thầm của mẹ.
• Nhấn mạnh ý chí, sự kiên trì của nhân vật chính trong quá trình học tập.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề:

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện:

• Tình huống truyện đơn giản nhưng giàu ý nghĩa: một mùa hè ôn thi căng thẳng với những áp lực học hành và sự yêu thương thầm lặng của mẹ.
• Không có những biến cố kịch tính nhưng chính sự quen thuộc ấy làm câu chuyện chân thực và gần gũi.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật:

• Nhân vật Chương:
  • Một cậu bé lớp chín gầy guộc, mắt đỏ kè vì học hành vất vả.
  • Dù áp lực nhưng vẫn kiên trì, nỗ lực trong học tập.
  • Chứa đựng trái tim ấm áp, biết yêu thương và trân trọng những gì mẹ dành cho mình.
  • Hành động nín thở nuốt trọn tô canh bí đỏ để mẹ vui lòng thể hiện lòng hiếu thảo và sự thấu hiểu.
• Nhân vật người mẹ:
  • Hiện lên với sự quan tâm, yêu thương con bằng những bữa cơm giản dị.
  • Sự hy sinh thầm lặng của mẹ thể hiện qua những chi tiết nhỏ nhưng giàu cảm xúc.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu:

• Chi tiết “tô canh bí đỏ” – hình ảnh tượng trưng cho tình mẫu tử:
  • Ban đầu là món ăn bổ dưỡng mẹ dành cho con.
  • Dần trở thành “cơn ác mộng” khi Chương phải ăn nó mỗi ngày.
  • Khi kỳ thi kết thúc, cậu vui vì không phải ăn canh bí đỏ nữa nhưng cũng nhận ra tình cảm sâu sắc của mẹ.
  • Thể hiện sự trưởng thành trong suy nghĩ của nhân vật chính.

Ý nghĩa của chủ đề (thông điệp):

• Tác giả muốn nhắn nhủ về tình yêu thương gia đình, sự biết ơn những điều giản dị trong cuộc sống.
• Nhấn mạnh rằng sự nỗ lực, kiên trì chính là chìa khóa của thành công.
• Khuyến khích mỗi người trân trọng những hy sinh thầm lặng của cha mẹ dành cho con cái.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ:

Đặc sắc nghệ thuật:

• Xây dựng tình huống truyện: giản dị, đời thường nhưng đầy ý nghĩa.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật: nhân vật được khắc họa tự nhiên, chân thực qua hành động, lời nói.
• Lựa chọn ngôi kể thứ nhất: giúp người đọc đồng cảm với suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật Chương.
• Ngôn ngữ kể chuyện: trong sáng, dung dị, hóm hỉnh nhưng vẫn đầy cảm xúc, tạo nên sức hấp dẫn riêng.

Hiệu quả thẩm mỹ:

• Hiệu quả đối với việc thể hiện chủ đề: giúp câu chuyện thêm phần chân thực, gần gũi, dễ cảm nhận.
• Hiệu quả đối với người đọc:
  • Khiến người đọc xúc động trước tình cảm gia đình sâu sắc.
  • Giúp mỗi người nhận ra giá trị của sự kiên trì, nỗ lực.
  • Gợi lên sự trân trọng đối với những điều nhỏ bé nhưng giàu ý nghĩa trong cuộc sống.

III. Kết bài:

• Khẳng định giá trị của truyện ngắn Hạ đỏ: không chỉ là câu chuyện về một mùa hè ôn thi mà còn là bài ca về tình mẫu tử và sự trưởng thành.
• Liên hệ thực tế: gợi lên ý thức về tình cảm gia đình, biết ơn những hy sinh thầm lặng của cha mẹ, và không ngừng cố gắng trong cuộc sống.

Bài văn mẫu tham khảo

Nguyễn Nhật Ánh là một trong những nhà văn xuất sắc viết về tuổi thơ và tuổi học trò, với những câu chuyện nhẹ nhàng nhưng thấm đẫm tình cảm và triết lý sâu sắc. Truyện ngắn Hạ đỏ là một tác phẩm tiêu biểu của ông, không chỉ tái hiện một mùa hè ôn thi căng thẳng của nhân vật chính mà còn gửi gắm những thông điệp đầy nhân văn về tình mẫu tử, sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ và tinh thần nỗ lực vươn lên trong học tập. Với lối kể chuyện dung dị mà giàu cảm xúc, tác phẩm đã để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc.

Truyện ngắn Hạ đỏ gửi gắm một chủ đề sâu sắc về tình cảm gia đình và ý chí vượt khó của tuổi học trò. Xuyên suốt tác phẩm, chủ đề này được thể hiện qua tình huống truyện, nhân vật và những chi tiết giàu ý nghĩa. Trước hết, tình huống truyện được xây dựng một cách giản dị nhưng mang nhiều tầng ý nghĩa: một mùa hè ôn thi đầy căng thẳng của nhân vật Chương với những áp lực học hành và sự quan tâm âm thầm của mẹ. Không có những biến cố kịch tính hay xung đột gay gắt, nhưng chính sự quen thuộc ấy lại khiến câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi với biết bao thế hệ học sinh. Đây không chỉ là câu chuyện về một cậu bé gầy gò, mắt đỏ kè vì thức khuya học bài, mà còn là câu chuyện về tình yêu thương gia đình ấm áp, về những hy sinh thầm lặng mà nhiều khi ta vô tình lướt qua trong cuộc sống hằng ngày.

Hình tượng nhân vật Chương là một điểm nhấn quan trọng trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm. Cậu bé lớp chín hiện lên vừa hồn nhiên, tinh nghịch, vừa đầy quyết tâm trong học tập. Dù gặp nhiều khó khăn, Chương vẫn kiên trì, cố gắng từng ngày để đạt được kết quả tốt nhất. Nhưng ẩn sau sự chăm chỉ ấy là một trái tim ấm áp, biết yêu thương và trân trọng những gì mẹ dành cho mình. Khi thấy mẹ lo lắng cho sức khỏe của mình, Chương dù đã chán ngấy vẫn nín thở nuốt trọn tô canh bí đỏ để mẹ vui lòng. Một hành động nhỏ nhưng chứa đựng trong đó biết bao tình cảm, biết bao sự thấu hiểu và lòng hiếu thảo của một đứa con dành cho mẹ.

Chi tiết tô canh bí đỏ xuất hiện nhiều lần trong truyện, trở thành hình ảnh tượng trưng cho tình mẫu tử thiêng liêng. Ban đầu, đó đơn giản chỉ là một món ăn mẹ nấu với hy vọng bồi bổ sức khỏe, giúp con trai có đủ trí lực để học tập. Nhưng theo thời gian, khi phải ăn nó mỗi ngày, Chương bắt đầu ngán ngẩm, thậm chí coi nó như một “cơn ác mộng”. Thế nhưng, dù có chán đến đâu, cậu vẫn ăn để mẹ vui lòng. Khi kỳ thi kết thúc, cậu vui mừng vì không còn phải ăn canh bí đỏ nữa, nhưng trong lòng lại dâng lên một cảm giác bâng khuâng khó tả. Chi tiết ấy không chỉ khắc họa rõ nét sự quan tâm âm thầm của người mẹ mà còn thể hiện sự trưởng thành trong nhận thức của nhân vật Chương: cậu hiểu rằng đằng sau mỗi tô canh bí đỏ là cả một trời yêu thương của mẹ.

Nguyễn Nhật Ánh đã sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật đặc sắc để làm nổi bật nội dung tác phẩm. Trước hết, tình huống truyện được xây dựng theo lối kể nhẹ nhàng, tự nhiên, không cần đến những xung đột kịch tính mà vẫn tạo được sức lay động mạnh mẽ. Nghệ thuật khắc họa nhân vật cũng là một điểm sáng, khi tác giả không cần miêu tả dài dòng mà chỉ qua một vài chi tiết nhỏ như ánh mắt, hành động hay lời nói đã đủ để thể hiện tính cách và nội tâm nhân vật. Việc lựa chọn ngôi kể thứ nhất – để nhân vật Chương trực tiếp kể lại câu chuyện của chính mình – giúp người đọc dễ dàng đồng cảm với những suy nghĩ, cảm xúc của cậu bé. Đặc biệt, ngôn ngữ của truyện là một nét đặc sắc riêng biệt của Nguyễn Nhật Ánh: mộc mạc, trong sáng, đôi khi hóm hỉnh nhưng vẫn đầy cảm xúc. Những câu văn ngắn gọn nhưng giàu sức gợi, những lời thoại chân thực, đời thường nhưng chứa đựng biết bao tình cảm đã làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm.

Những đặc sắc nghệ thuật ấy đã mang lại hiệu quả thẩm mỹ rất lớn, góp phần làm nổi bật chủ đề và tạo nên sức hấp dẫn riêng cho truyện. Tác phẩm không chỉ khiến người đọc cảm động trước tình mẫu tử thiêng liêng mà còn giúp họ nhận ra giá trị của những điều giản dị trong cuộc sống. Đọc Hạ đỏ, ta không chỉ hiểu hơn về tình yêu thương của cha mẹ mà còn học được bài học về sự kiên trì, nỗ lực để vươn lên trong cuộc sống. Đồng thời, truyện cũng giúp ta trân trọng hơn những hy sinh âm thầm của người thân, những điều tưởng như nhỏ bé nhưng lại chứa đựng cả bầu trời yêu thương.

Tóm lại, Hạ đỏ của Nguyễn Nhật Ánh không chỉ là một câu chuyện về mùa hè ôn thi, mà còn là một bài ca ngọt ngào về tình mẫu tử và sự trưởng thành. Với lối kể chuyện dung dị mà sâu sắc, tác phẩm đã chạm đến trái tim người đọc, gợi lên những rung động tinh khôi của tuổi học trò và sự biết ơn đối với những người yêu thương ta vô điều kiện. Đọc Hạ đỏ, ta thêm yêu quý những khoảnh khắc bình dị bên gia đình, thêm trân trọng những bữa cơm mẹ nấu, những lời dặn dò tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại là biểu hiện của tình yêu thương vô bờ. Và quan trọng nhất, ta hiểu rằng đôi khi, tình yêu thương không cần phải thể hiện bằng những điều lớn lao, mà chỉ đơn giản là một tô canh bí đỏ – bình dị mà ấm áp đến vô cùng.