Phân tích truyện ngắn Thằng Gù của Hạ Huyền

Đề bài: Phân tích truyện ngắn Thằng Gù của Hạ Huyền

THẰNG GÙ

  Làng tôi có một đứa trẻ bị tật nguyền. Nó tên là Đức, một cái tên hẳn hoi nhưng tất cả bọn trẻ chúng tôi đều gọi tên nó là thằng Gù. Lên mười tuổi mà thằng Gù vẫn chưa đi học, chẳng hiểu do mặc cảm hay do điều gì khác. Nhiều hôm từ trong phòng học (phòng học của chúng tôi ở tầng hai), tôi thấy thằng Gù chăn trâu ngoài cánh đồng. Cái hình người gấp khúc, chỗ đỉnh gù cao hơn chỏm đầu khiến tôi nhận ngay ra nó. Nó và con trâu giống như hai chấm đen nổi lên giữa màu xanh rười rượi của cánh đồng. Nó đứng nhìn về phía trường học. Tiếng đọc bài đồng thanh của chúng tôi vang vang lan tỏa ra xung quanh. Chắc nó nghe được tiếng đọc bài. Cái chấm đen gấp khúc, bé nhỏ dường như bất động. Chỉ có con trâu thỉnh thoảng lại vươn cổ lên kêu “nghé ọ” một hồi dài.

Thằng Gù lảng tránh tất cả các trò chơi của chúng tôi. Những tiếng trêu chọc: “Ê, con lạc đà châu Phi”, “Tránh ra chúng mày ơi cho bà còng đi chợ” làm nó càng cúi gập người xuống, mắt dí vào bụng. Nó im lặng len lét vòng qua chỗ chúng tôi đang chơi đùa. Có lần, nó bỏ chạy. Bọn trẻ cười ré khi thấy cái hình gấp khúc đó cứ như lăn về phía trước. Chao ôi, thằng Gù …

[…] Một buổi chiều mưa vừa dứt, nắng mới tưng tửng hé sáng vạt đồi, chúng tôi chợt nghe tiếng đàn ghi ta vang lên từ chiếc loa nén nào đó. Có người hát rong về làng. Đây quả là cả một sự kiện đối với cái làng đang mê mệt, thiếp lặng đi sau những trận mưa ròng rã này. Chúng tôi ùa ra xem. Người lớn, trẻ con, vòng trong, vòng ngoài lố nhố vây quanh đoàn người hát rong. Tôi gọi là đoàn vì họ có tới ba người. Hai đứa trẻ và một người đàn ông mang kính đen, đeo cây đàn ghi ta trước bụng. Trong hai đứa trẻ, có một đứa giống hệt thằng bé tật nguyền của làng tôi. Nó cũng bị gù.

Nó biểu diễn nhiều trò. Buồn cười nhất là trò trồng cây chuối. Không phải nó trồng cây chuối bằng tay và đầu như lũ trẻ chúng tôi thường làm. Nó trồng bằng cái lưng gù. Đoạn gấp giữa đỉnh gù và đầu thành cái đế đỡ đôi chân khẳng khiu của nó dựng đứng. Mỗi lần nó trồng cây chuối mọi người lại cười ồ. Có người hứng chí vỗ tay hét: “Trồng lại đi, thế thế …”. Nghe tiếng hô, thằng gù đỏ căng mặt mày, lên gân tì cái lưng gù xuống đất cố duỗi thẳng đôi chân. Phải trồng cây chuối nhiều lần nên trán nó ướt nhầy mồ hôi. Đã thế tiếng hô “Làm lại đi” vẫn thúc giục không ngớt.

Giữa lúc đó thì nó chen chân vào. Thằng Gù của làng tôi. Tiếng cười rộ: “À, hai thằng gù. Đức ơi, mày trồng thêm cây chuối nữa đi”. Tôi nín thở nhìn theo nó. Nó chen vào làm gì, cho tiền những người hát rong chăng? Tiếng ghi ta điện vẫn bập bùng, rấm rứt. Nó từ từ đi đến bên “cây chuối” người. Đỡ thằng bé gù đứng thẳng lại, nó bỗng quắc mắt nhìn vòng người vây quanh. Bất ngờ nó thét:

– Thế mà cười được à? Đồ độc ác!

Sau tiếng thét của nó, đám đông bừng tỉnh. Tiếng cười tắt lặng. Người đàn ông đang gảy đàn cũng dừng tay sững sờ. Tất cả các cặp mắt dồn về nó. Khuôn mặt thằng Đức đẫm lệ. Nó móc túi áo ngực lôi ra những đồng tiền được gấp cẩn thận đặt vào lòng mũ của người hát rong. Đôi vai nó rung rung thổn thức. Cái vòng người đang vây quanh tự nhiên gãy vỡ. Đứt từng quãng. Không ai bảo ai, từng người một lặng lẽ tan dần. Tất cả bọn trẻ chúng tôi đứa nào cũng cúi gằm mặt xuống. Tiếng sấm ì ùng từ dãy núi dội đến. Hình như trời lại sắp mưa.

Theo Hạ Huyền (Con gái người lính đảo, Truyện đọc thêm môn Giáo dục công dân và môn Ngữ văn ở THCS, NXB Giáo dục, 2003)

Dàn ý chi tiết

Mở bài

• Giới thiệu truyện ngắn “Thằng Gù” của tác giả Hạ Huyền.
• Nhấn mạnh thông điệp về lòng nhân ái, sự đồng cảm và tinh thần đấu tranh chống lại sự vô cảm của con người.

Thân bài

Nêu chủ đề tác phẩm

• Truyện “Thằng Gù” gửi gắm chủ đề sâu sắc về tình yêu thương, sự sẻ chia và trân trọng những số phận bất hạnh trong xã hội.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện

• Đức – một cậu bé gù bị trêu chọc, xa lánh – chứng kiến cậu bé gù khác trong đoàn hát rong bị đám đông cười nhạo.
• Cao trào xảy ra khi Đức mạnh mẽ đứng lên bảo vệ bạn, quắc mắt nhìn đám đông và hét lên: “Thế mà cười được à? Đồ độc ác!”.
• Đây là bước ngoặt quan trọng thể hiện sự thay đổi trong nhận thức và tâm lý nhân vật, đồng thời lên án sự vô cảm của con người.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật

• Hình tượng nhân vật Đức là minh chứng cho giá trị nhân văn của tác phẩm.
• Dù có ngoại hình khiếm khuyết, Đức vẫn giữ được trái tim nhân hậu và lòng trắc ẩn.
• Không chỉ dám lên tiếng phản kháng, cậu còn có hành động đẹp khi đặt những đồng tiền ít ỏi vào chiếc mũ của người hát rong → Biểu hiện sự sẻ chia, đồng cảm và trân trọng những con người cùng cảnh ngộ.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu

• Hành động đặt tiền vào chiếc mũ của người hát rong là một chi tiết giản dị nhưng giàu ý nghĩa.
• Chi tiết này không chỉ bộc lộ tấm lòng nhân ái của Đức mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của tình yêu thương và sự sẻ chia trong cuộc sống.

Ý nghĩa của chủ đề (thông điệp tác phẩm)

• Con người sinh ra đều xứng đáng được yêu thương và tôn trọng, bất kể ngoại hình hay hoàn cảnh.
• Xã hội chỉ trở nên tốt đẹp hơn khi con người biết đồng cảm, sẻ chia và đấu tranh chống lại sự vô cảm.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ

Đặc sắc nghệ thuật

• Xây dựng tình huống truyện: Tình huống bất ngờ, đầy tính nhân văn, tạo bước ngoặt trong tâm lý nhân vật.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Nhân vật được khắc họa qua hành động, lời nói và cử chỉ, giúp làm nổi bật phẩm chất.
• Lựa chọn ngôi kể: Ngôi kể thứ nhất tạo sự gần gũi, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và thấu hiểu nhân vật.
• Ngôn ngữ kể chuyện: Giản dị, chân thực nhưng giàu hình ảnh và cảm xúc.

Hiệu quả thẩm mỹ

• Giúp người đọc nhận thức về giá trị nhân cách, lòng nhân ái và sự sẻ chia.
• Gợi lên cảm xúc sâu sắc, khơi dậy tình yêu thương và lòng trắc ẩn.
• Làm người đọc rung động, nhận ra tầm quan trọng của việc tôn trọng và bảo vệ phẩm giá con người.

III. Kết bài

• Khẳng định ý nghĩa và giá trị sâu sắc của truyện “Thằng Gù”.
• Bài học rút ra: Hãy biết yêu thương, trân trọng và giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, bởi một hành động nhỏ cũng có thể tạo ra sự thay đổi lớn lao trong cuộc sống.

Bài văn mẫu tham khảo

Trong dòng chảy văn học, có những tác phẩm không chỉ đơn thuần là câu chuyện kể mà còn chứa đựng những thông điệp nhân văn sâu sắc, khiến người đọc không khỏi bâng khuâng, suy ngẫm. Truyện ngắn “Thằng Gù” của Hạ Huyền là một tác phẩm như thế. Không chỉ cuốn hút bởi một câu chuyện dung dị nhưng giàu cảm xúc, truyện còn để lại ấn tượng sâu sắc về lòng nhân ái, sự đồng cảm và tinh thần đấu tranh chống lại sự vô cảm của con người.

Truyện ngắn “Thằng Gù” gửi gắm một chủ đề đầy ý nghĩa về tình yêu thương, sự sẻ chia và trân trọng những số phận bất hạnh. Chủ đề này được thể hiện rõ nét qua tình huống truyện đầy éo le khi nhân vật Đức – một cậu bé gù lưng, từ nhỏ đã phải chịu sự trêu chọc của bạn bè – chứng kiến một cậu bé gù khác trong đoàn hát rong bị đám đông cười nhạo. Sự kiện này đã đẩy cốt truyện lên cao trào, khi Đức, từ một cậu bé luôn im lặng chịu đựng, bỗng mạnh mẽ đứng lên, quắc mắt nhìn đám đông và thét lên: “Thế mà cười được à? Đồ độc ác!”. Đây không chỉ là một hành động bộc phát mà còn là sự thức tỉnh, là tiếng nói mạnh mẽ của một tâm hồn giàu lòng trắc ẩn, không cam chịu trước bất công.

Hình tượng nhân vật Đức là minh chứng sống động nhất cho chủ đề nhân văn của tác phẩm. Cậu bé ấy dù có hình hài không trọn vẹn nhưng lại có một trái tim vô cùng đẹp đẽ. Không chỉ dám phản kháng, Đức còn lặng lẽ đặt những đồng tiền ít ỏi vào chiếc mũ của người hát rong – một chi tiết nhỏ nhưng đầy sức gợi. Hành động ấy là sự sẻ chia chân thành, là lòng đồng cảm xuất phát từ sâu thẳm trái tim, là sự nâng niu, trân trọng đối với những con người kém may mắn. Tác giả không cần những lời miêu tả dài dòng nhưng vẫn khắc họa trọn vẹn một nhân vật giàu tình thương, biết đau nỗi đau của người khác và dám lên tiếng để bảo vệ phẩm giá con người.

Không chỉ thành công về nội dung, “Thằng Gù” còn ghi dấu ấn nhờ những nét đặc sắc về nghệ thuật. Tình huống truyện giàu kịch tính được xây dựng chặt chẽ, tự nhiên nhưng đầy sức gợi. Ngôi kể thứ nhất giúp câu chuyện trở nên chân thực hơn, khiến người đọc dễ dàng nhập vai vào dòng cảm xúc của nhân vật kể chuyện, từ đó đồng cảm sâu sắc với Đức. Nghệ thuật miêu tả tâm lý tinh tế, kết hợp với cách khắc họa nhân vật qua hành động và lời nói đã làm bật lên vẻ đẹp của Đức – một cậu bé nhỏ bé về ngoại hình nhưng lại vĩ đại về tâm hồn. Ngôn ngữ trong truyện cũng là một điểm sáng nghệ thuật. Những câu văn giàu hình ảnh như “hình người gấp khúc giữa cánh đồng xanh rười rượi”, “đôi vai nó rung rung thổn thức” không chỉ giúp người đọc hình dung rõ nét về nhân vật mà còn tạo nên những rung cảm mạnh mẽ trong lòng người.

Chính những yếu tố nghệ thuật đặc sắc ấy đã làm nổi bật chủ đề của truyện và tạo nên hiệu ứng thẩm mỹ sâu sắc. Tác phẩm giúp người đọc bừng tỉnh về vấn đề nhân cách con người, khơi dậy lòng trắc ẩn và ý thức trách nhiệm đối với những số phận bất hạnh. Hơn cả một câu chuyện cảm động, “Thằng Gù” còn là một bài học nhân sinh sâu sắc, khiến người ta nhận ra rằng trong cuộc sống, mỗi con người đều đáng được yêu thương, trân trọng và sẻ chia.

Nhìn lại toàn bộ tác phẩm, có thể khẳng định rằng “Thằng Gù” không chỉ là câu chuyện về một cậu bé tật nguyền mà còn là bài ca về lòng nhân ái, về tinh thần đấu tranh chống lại sự vô cảm của con người. Tác phẩm đã chạm đến những góc khuất sâu thẳm nhất trong tâm hồn mỗi người, để lại dư âm lắng đọng và thôi thúc mỗi chúng ta sống nhân hậu hơn, biết yêu thương và đồng cảm với những mảnh đời kém may mắn. Qua câu chuyện của Đức, tôi hiểu rằng một lời nói, một hành động nhỏ bé cũng có thể lay động trái tim người khác, khiến cuộc sống trở nên ấm áp và ý nghĩa hơn.