PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN VÉ XEM XIẾC

Đề bài: PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN VÉ XEM XIẾC

VÉ XEM XIẾC

– Tống Phú Sa –

 (Lược trích: Chị là người mẹ đơn thân, có đứa con trai 6 tuổi đang học mầm non, chuẩn bị vào lớp 1. Chị bán bánh mì rong để kiếm sống nên cuộc sống của hai mẹ con rất eo hẹp. Thường ngày, chị chỉ đưa con đến gần cổng trường, lặng lẽ đứng nhìn con vào lớp rồi mới đi bán hàng, chiều đến cũng chỉ đứng ngoài cổng đón đợi vì chị sợ các bạn nhỏ của con sẽ cười bộ dạng lếch thếch của người bán hàng rong khiến con chị buồn. Hôm đó là ngày con Tốt nghiệp, nên chị phá lệ vào tận lớp đón con. Con chị rất vui vì được mẹ đón, còn vui hơn vì cậu được cô giáo thưởng quà và cho một chiếc vé đi xem xiếc. Tối đó chị đã dẫn con đi xem xiếc.)

Hai mẹ con người đàn bà đến sân vận động khi cửa vào đã đông nghẹt người. Thằng bé nhảy chân sáo bên mẹ, thỉnh thoảng nó vượt lên trước, tay giơ cao tấm vé xem xiếc, miệng líu lo:

– Mẹ thấy chưa, đoàn xiếc này là “có nghề” lắm nhá! Người đi xem đông ơi là đông… Không biết bọn thằng Bo, cái Nhím có được đi xem không mẹ nhỉ?

Thằng bé bỗng nhỏ giọng, cầm lấy tay mẹ:

– Vào cổng rồi mẹ nhớ nắm chặt tay con, mẹ nhé! Con sợ mẹ con mình lạc nhau. Cô giáo bảo lạc mẹ là tội nhất…

Người đàn bà nhìn con rưng rưng. Gánh xiếc về quả là ngày hội lớn của bọn trẻ. Ở đấy, người ta bán vô số đồ chơi và quà ăn vặt của trẻ con. Thằng bé kín đáo nhìn những hình thù ngộ nghĩnh trên những quả bóng bay được bơm tròn căng. Nó lè lưỡi liếm môi khi đi qua hàng  bỏng ngô chiên mỡ. Chị vờ như không biết. Chị để mặc dòng nước lặng lẽ chuồi trên khoé mắt.

Dòng người mỗi lúc mỗi đông. Thằng bé dẫn chị vào cửa soát vé. Nó cẩn thận đặt tấm vé xem xiếc thẳng thớm vào tay chị rồi nhanh chân chạy lên trước ngay sát cổng vào, đôi bàn tay nhỏ xíu đưa lên vẫy vẫy:

– Mẹ ơi, con ở đây!

Người đàn bà nhón chân, gật gật đầu rồi lách lên phía trước. Chị nghiêm trang chìa tấm vé xem xiếc mà con trai chị được tặng ở trường mầm non. Anh chàng soát vé bật cười, trả tấm vé cho chị:

– Bà khốt ơi, đây là vé của trẻ con. Mà trẻ con cũng phải có người lớn đi kèm thì mới được vào! Người lớn muốn vào thì phải sang kia mua vé. Không biết bà ở đâu ra mà khốt thế không biết?

Anh chàng soát vé đẩy chị ra. Người đàn bà nghe sống lưng lạnh toát, mồ hôi nhễ trong lần áo ngực. Ôi! Con trai bé bỏng của chị, chị biết phải làm sao đây? Chị lần dây rút, kín đáo đếm lại số tiền trong đạy. Những đồng tiền ít ỏi của chị đủ để mua một tấm vé vào xem xiếc. Nhưng còn ngày mai, ngày kia… chị không biết phải xoay xở thế nào cho cuộc sống của hai mẹ con. Người đàn bà đau đớn nhìn đôi mắt trong veo của con trai đang ngước vào phía trong. Chắc nó sốt ruột muốn nhanh lên ngồi ở hàng đầu để nhìn cho rõ… Lấy hết can đảm, người đàn bà cúi xuống sát tai nó, giọng nghẹn lại:

– Bi ơi, mình về thôi con!

Cổ họng chị tắc nghẽn khi nhìn đôi vai buông thõng, khuôn mặt buồn thiu thắt của thằng bé. Không kìm được, chị ghì lấy nó, đôi dòng nước mắt lặng lẽ rơi:

– Mẹ xin lỗi con, thứ lỗi cho mẹ, con nhé!

Thằng bé day mặt về phía chị, chỉ thoáng chốc, một thoáng chốc thôi, khuôn mặt thằng bé đã ở trạng thái bình thường. Nó chạy trước chị một quãng, nói lớn để chị không thể nhận ra giọng nói đã méo xệch của mình, rằng, mẹ ơi, đoàn xiếc này cũng còn non nghề, ai mà thèm xem, nhỉ, mẹ nhỉ!

Người đàn bà cùng thằng con trai sáu tuổi đi về phía con đường có những ánh đèn. Sau lưng hai mẹ con tiếng loa phóng thanh ra rả về buổi xiếc thú chìm dần trong bóng tối.”

(Truyện ngắn hay 2015, Tống Phú Sa, NXB Văn học, 2015, trang243 – 258)

* Chú thích: Tống Phú Sa sinh ngày 21 tháng 3 năm 1975 tại Hà Tĩnh. Bà là một nhà giáo, nhà văn có nhiều truyện ngắn đăng trên các báo, tạp chí từ Trung ương đến địa phương. Trang viết của bà đầy chất hiện thực và thấm đẫm tính nhân văn.

Dàn ý chi tiết

Mở bài:

• Giới thiệu truyện ngắn “Vé xem xiếc” và tác giả Tống Phú Sa.
• Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
• Khẳng định sức lay động của truyện trong lòng người đọc.

Thân bài:

Chủ đề của truyện

• “Vé xem xiếc” gửi gắm một chủ đề sâu sắc về tình mẫu tử và sự hy sinh thầm lặng trong cuộc sống nghèo khó.
• Tình yêu thương vô bờ của người mẹ dành cho con và sự thấu hiểu, sẻ chia của người con đối với mẹ.
• Tác phẩm phản ánh nỗi đau, sự cam chịu của những người lao động nghèo nhưng vẫn giữ trọn tình thương và lòng tự trọng.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề

• Chủ đề này được thể hiện xuyên suốt tác phẩm, từ tình huống truyện đến hình tượng nhân vật và những chi tiết tiêu biểu.

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện

• Tình huống truyện: Người mẹ không có đủ tiền để vào xem xiếc cùng con, đành phải đưa con về.
• Đây là tình huống đầy xúc động, tạo nên cao trào, làm bật lên sự đối lập giữa mong muốn giản dị của đứa trẻ và hiện thực nghèo khó của hai mẹ con.
• Giúp thể hiện rõ nét sự hy sinh thầm lặng của người mẹ và tình cảm chân thành của Bi.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật

• Nhân vật người mẹ: Tận tụy, yêu thương con nhưng nghèo khổ, chấp nhận hy sinh niềm vui nhỏ bé để lo cho cuộc sống của hai mẹ con.
• Nhân vật Bi: Một cậu bé tuy nhỏ tuổi nhưng giàu lòng yêu thương, biết nhường nhịn, thấu hiểu hoàn cảnh của mẹ.
• Chi tiết Bi cố giấu nỗi buồn bằng cách nói to “Mẹ ơi, đoàn xiếc này cũng còn non nghề, ai mà thèm xem, nhỉ, mẹ nhỉ!” thể hiện sự trưởng thành, lòng hiếu thảo và tình yêu thương mẹ sâu sắc.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu

• Chi tiết tấm vé xem xiếc:
  • Biểu tượng cho niềm vui, sự háo hức của trẻ thơ.
  • Nhưng cũng chính tấm vé ấy lại trở thành rào cản khi người mẹ không thể mua thêm một tấm vé cho mình.
  • Sự đối lập giữa khát khao và hiện thực tạo nên nỗi xót xa, lay động lòng người đọc.

Ý nghĩa của chủ đề (thông điệp của tác phẩm)

• Tình yêu thương là nguồn động lực mạnh mẽ giúp con người vượt qua nghịch cảnh.
• Ca ngợi sự hy sinh thầm lặng của người mẹ, đồng thời khắc họa vẻ đẹp tâm hồn của trẻ thơ, biết cảm thông, chia sẻ với cha mẹ.
• Nhắc nhở người đọc về giá trị của tình cảm gia đình, sự trân trọng và thấu hiểu với những hy sinh của cha mẹ.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ

Đặc sắc nghệ thuật

• Xây dựng tình huống truyện: Tình huống đơn giản nhưng giàu tính nhân văn, tạo cao trào đầy cảm xúc.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Nhân vật được khắc họa qua hành động, suy nghĩ, lời nói chân thực, giàu cảm xúc.
• Lựa chọn ngôi kể và tác dụng: Ngôi kể thứ ba giúp tác giả khách quan tái hiện câu chuyện, đồng thời vẫn truyền tải được cảm xúc chân thực.
• Đặc sắc trong việc sử dụng ngôn ngữ: Ngôn ngữ mộc mạc, giàu biểu cảm, đặc biệt qua lời nói của Bi giúp truyện chân thực và lay động lòng người.

Hiệu quả thẩm mỹ

• Đối với việc thể hiện chủ đề: Góp phần làm nổi bật giá trị nhân văn, tình mẫu tử thiêng liêng.
• Đối với người đọc:

• Khiến người đọc bừng ngộ về tình cảm gia đình, nhận ra sự hy sinh thầm lặng của cha mẹ.
• Tạo giá trị nhận thức và giáo dục: biết yêu thương, trân trọng những gì mình đang có.
• Lay động cảm xúc, khiến người đọc đồng cảm và suy ngẫm sâu sắc.

III. Kết bài

• Khẳng định lại ý nghĩa và giá trị nhân văn của truyện ngắn “Vé xem xiếc”.
• Nhấn mạnh tác động mạnh mẽ của tác phẩm đối với cảm xúc, suy nghĩ của người đọc.
• Bài học rút ra: Trân trọng tình cảm gia đình, thấu hiểu và sẻ chia với cha mẹ, biết quý trọng những giá trị giản dị nhưng thiêng liêng trong cuộc sống.

Bài văn mẫu tham khảo

Trong nền văn học hiện đại, có những tác phẩm dù chỉ là câu chuyện nhỏ nhưng lại mang đến những rung động sâu sắc, giúp người đọc nhận ra giá trị của tình yêu thương và sự hy sinh. Truyện ngắn “Vé xem xiếc” của tác giả Tống Phú Sa là một trong những tác phẩm như vậy. Với nội dung giản dị nhưng đầy xúc cảm, truyện đã tái hiện chân thực bức tranh cuộc sống của những con người nghèo khó, đồng thời tôn vinh tình mẫu tử thiêng liêng qua hình ảnh hai mẹ con Bi.

Truyện ngắn “Vé xem xiếc” gửi gắm một chủ đề sâu sắc về tình mẫu tử và sự hy sinh thầm lặng. Đó là tình yêu vô bờ của người mẹ dành cho con, dù cuộc sống vất vả, thiếu thốn nhưng vẫn luôn mong con mình được hạnh phúc. Đồng thời, tác phẩm còn khắc họa hình ảnh một cậu bé hồn nhiên nhưng hiểu chuyện, biết cảm thông với mẹ và sẵn sàng kìm nén nỗi buồn để mẹ không phải lo lắng. Chủ đề này được thể hiện xuyên suốt tác phẩm, từ tình huống truyện đến hình tượng nhân vật và những chi tiết tiêu biểu.

Tình huống truyện tưởng chừng đơn giản nhưng lại đầy xúc động: người mẹ nghèo không có đủ tiền mua vé để vào xem xiếc cùng con, cuối cùng đành phải đưa con về. Đây là tình huống mang tính cao trào, khắc họa sâu sắc sự đối lập giữa mong ước nhỏ bé của đứa trẻ và hoàn cảnh khó khăn của gia đình. Người mẹ đau đớn khi không thể làm con vui, trong khi cậu bé Bi tuy thất vọng nhưng lại tỏ ra mạnh mẽ, cố gắng giấu đi nỗi buồn để an ủi mẹ. Chính tình huống này đã đẩy cảm xúc lên cao trào, khiến câu chuyện trở nên chân thực, xúc động hơn.

Bên cạnh tình huống truyện, nhân vật cũng góp phần thể hiện rõ nét chủ đề của tác phẩm. Nhân vật người mẹ hiện lên với tất cả sự yêu thương, nhẫn nhịn và hy sinh. Chị âm thầm chịu đựng, nhẫn nhịn những thiệt thòi của bản thân để mong con có cuộc sống tốt hơn. Trong khi đó, cậu bé Bi là một hình ảnh đẹp đẽ về một đứa trẻ dù nhỏ tuổi nhưng đã biết cảm thông, sẻ chia. Khi biết mẹ không thể mua vé, cậu bé không khóc lóc, không đòi hỏi mà chỉ lặng lẽ nói to: “Mẹ ơi, đoàn xiếc này cũng còn non nghề, ai mà thèm xem, nhỉ, mẹ nhỉ!” Lời nói tưởng như vô tư ấy lại mang một sức nặng cảm xúc lớn lao, thể hiện sự thấu hiểu của Bi và tình yêu thương mà cậu bé dành cho mẹ.

Chi tiết đặc sắc trong truyện cũng góp phần thể hiện chủ đề một cách sâu sắc. Chiếc vé xem xiếc mà Bi nhận được từ cô giáo không chỉ đơn thuần là một tấm vé, mà còn là biểu tượng cho ước mơ, niềm vui nhỏ bé của một đứa trẻ. Thế nhưng, tấm vé ấy lại trở thành vật cản khi người mẹ không thể mua thêm một vé cho mình. Sự đối lập giữa tấm vé của Bi và thực tế phũ phàng khiến câu chuyện càng trở nên xúc động và đầy ám ảnh.

Không chỉ thành công về nội dung, truyện còn có những đặc sắc nghệ thuật đáng chú ý. Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện tự nhiên, hợp lý, tạo ra cao trào giàu cảm xúc. Nhân vật được khắc họa chân thực qua hành động, suy nghĩ và lời thoại, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm. Truyện được kể bằng ngôi thứ ba, cho phép tác giả tái hiện câu chuyện một cách khách quan nhưng vẫn tràn đầy cảm xúc. Đặc biệt, ngôn ngữ mộc mạc, giàu tính biểu cảm đã góp phần làm nổi bật tâm trạng của nhân vật, khiến câu chuyện trở nên chân thực và sâu lắng.

Hiệu quả thẩm mỹ mà tác phẩm mang lại vô cùng sâu sắc. Qua câu chuyện, người đọc không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của tình mẫu tử mà còn nhận ra ý nghĩa của sự thấu hiểu và sẻ chia. Tác phẩm giúp người đọc bừng ngộ về giá trị của tình yêu thương, khiến mỗi người thêm trân trọng cha mẹ và những gì mình đang có. Đồng thời, truyện cũng mang đến giá trị giáo dục sâu sắc, giúp con người trưởng thành hơn trong nhận thức và cách đối nhân xử thế.

Truyện ngắn “Vé xem xiếc” không chỉ là một câu chuyện cảm động về tình mẫu tử, mà còn là lời nhắc nhở về những giá trị cao đẹp trong cuộc sống. Hình ảnh người mẹ nghèo và cậu bé Bi sẽ mãi đọng lại trong lòng người đọc như một biểu tượng của tình yêu thương và sự hi sinh thầm lặng. Từ câu chuyện này, mỗi chúng ta cần biết trân trọng hơn những điều giản dị nhưng thiêng liêng trong cuộc sống, học cách yêu thương và sẻ chia với những người xung quanh.