Phân tích vẻ đẹp của cấu tứ và hình ảnh trong bài thơ Khói bếp chiều ba mươi của tác giả Nguyễn Trọng Hoàn

Đề bài: Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận Phân tích vẻ đẹp của cấu tứ và hình ảnh trong bài thơ Khói bếp chiều ba mươi của tác giả Nguyễn Trọng Hoàn.

Khói bếp chiều ba mươi                                         

Con đi xa vẫn nhớ nao lòng
Khói bếp nồng thơm mái rạ
Chiều ba mươi quây quần bên bếp lửa
Nồi bánh chưng nghi ngút trước giao thừa

Ba mươi này mẹ gói bánh chưng chưa
Mâm cỗ tất niên hương toả ấm
Ba mươi này mẹ vào ra trông ngóng
Khói bếp xanh quấn quyện trước hiên nhà

Ba mươi này mẹ biết đứa con xa
Lòng canh cánh nhớ quê biết mấy
Khói bếp của chiều xưa thức dậy
Thuở ấu thơ vĩnh viễn đã qua rồi

Khói bếp chiều phơ phất ba mươi
Cứ ám ảnh và thiêng liêng gợi nhớ
Vòng tay mẹ … và chúng con bé nhỏ
Mà tháng năm vời vợi khôn nguôi

Quê hương và dáng mẹ
Khói bếp, chiều ba mươi…

(Tạp chí Văn học tuổi trẻ, Trang 35 – số 12 năm 2019)

Chú thích: Nhà thơ Nguyễn Trọng Hoàn (1963 – 28/4/2020) quê xã Hạ Lễ, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên, là tiến sĩ Ngữ văn, từng là giảng viên khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2, rồi công tác tại báo Giáo dục Thời đại, sau đó giữ chức phó phụ trưởng Vụ Trung học phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ông là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, uỷ viên Hội đồng thơ của Hội Nhà văn Hà Nội, đã in 13 tập thơ và tiểu luận văn học, được trao giải A cuộc thi Sáng tác văn học về đề tài nhà trường, giải thưởng cuộc thi Thơ hay về biển 1991, giải thưởng cuộc thi Sáng tác văn học cho trẻ em 1997, tặng thưởng thơ Tài hoa trẻ 1999. Thơ Nguyễn Trọng Hoàn trữ tình, tinh tế và duy mĩ. Anh có nhiều bài thơ hay gắn với những địa danh cụ thể, chứng tỏ sức đi, sức viết với ý thức nghề nghiệp cao và “tình chung thủy” với nàng thơ.

Dàn ý chi tiết

Mở bài:

– Giới thiệu chung về bài thơ và xác định vấn đề sẽ được tập trung bàn luận trong bài viết:

+ Giới thiệu chung về bài thơ: Nguyễn Trọng Hoàn là nhà thơ xuất sắc của văn học hiện đại. Thơ ông mang đậm chất trữ tình, tinh tế và duy mĩ. Bài thơ “Khói bếp chiều ba mươi” là một trong những bài thơ tiêu biểu cho phong cách sáng tác của ông…

Thân bài:

+ Xác định vấn đề sẽ được tập trung bàn luận: Vẻ đẹp của bài thơ được gợi lên từ cấu tứ và hình ảnh thơ.

– Cần triển khai các ý:

* Vẻ đẹp của cấu tứ thơ:

+ Cấu tứ bài thơ xoay quanh tâm tư của một người con xa quê với nỗi nhớ quay quắt về người mẹ về làn khói bếp chiều ba mươi. Nỗi nhớ quê hương của nhân vật trữ tình nhớ những điều nhỏ bé giản dị nhưng cứ day dứt ám ảnh mãi trong lòng.

+ Nhan đề có tên là “Khói bếp chiều ba mươi ”, một cụm từ trong dân gian dùng để chỉ về một không gian nghệ thuật độc đáo nơi làng quê Việt Nam. Hình ảnh khói bếp xuất hiện trong chiều ba mươi tết rất gần gũi, giản dị, đơn sơ, là hình tượng xuyên suốt tác phẩm, gắn với dòng kí ức của nhân vật.

+ “Khói bếp” là hình ảnh biểu tượng cho quê hương- với nét đẹp giản dị ấn tượng sâu sắc trong lòng những người con xa quê. Hình ảnh ấy càng trở lên thiêng liêng và ý nghĩa hơn khi được nhắc đến vào chiều ba mươi tết- gợi nỗi nhớ quê hương trong lòng người xa xứ. Hình ảnh “khói bếp” trở đi trở lại trong bài thơ như một điểm nhấn tạo nhịp điệu trữ tình cho bài thơ.

* Vẻ đẹp của hình ảnh thơ:

– Một số hình ảnh mang tính biểu tượng độc đáo trong bài thơ:

+Bài thơ bắt đầu bằng hình ảnh “khói bếp chiều ba mươi”, Hình ảnh “khói bếp chiều ba mươi”, tượng trưng cho cuộc sống bình dị và giản dị của người nông dân. “Khói bếp” là biểu tượng của sự ấm áp và hạnh phúc gia đình, là nét đặc trưng của cuộc sống nơi thôn dã, còn “chiều ba mươi” là chiều cuối cùng của một năm, là thời khắc mà ai cũng muốn chuẩn bị mọi thứ đủ đầy nhất để đón chào phút giao thừa thiêng liêng, đón năm mới đủ đầy – đây là buổi chiều có ý nghĩa thiêng liêng trong tâm thức của người Việt.

+ Hình ảnh “khói bếp chiều ba mươi” hòa quyện cùng hình ảnh “người mẹ”. Người mẹ trở thành trung tâm của tình cảm gia đình, tình yêu quê hương nồng ấm và gắn liền với những kí ức đẹp về quê hương về gia đình vào chiều ba mươi tết.

+ Hình ảnh “Ba mươi này…” Nhấn mạnh ngày ba mươi là một ngày ấn tượng nhất đáng nhớ nhất. Bởi đó là ngày cuối cùng của năm để con người có thể gội sạch những bụi bặm lo toan của năm qua để chuẩn bị đón một năm mới đặc biệt đón khoảnh khắc chuyển giao thiêng liêng của đất trời của lòng người, chuyển giao từ cái cũ sang cái mới, từ hiện tại đến tương lai. “Ba mươi này…” đó là một thời điểm thiêng liêng nhưng con không thể về bên mẹ. chính vì vậy điệp khúc “Ba mươi này…” trong bài thơ gợi nỗi niềm nuối tiếc của người con xa quê và dấy lên trong lòng người đọc một nỗi niềm vời vợi về quê hương về khoảnh khắc cuối năm.

– Tác giả sử dụng một loạt những hình ảnh gần gũi thân thương:

+ Những hình ảnh gần gũi, giản dị, đặc trưng của làng quê và nét văn hóa tết cổ truyền Việt Nam: khói bếp, mái rạ, bếp lửa, nồi bánh chưng, mâm cỗ tất niên, hiên nhà, quê hương, dáng mẹ. Những hình ảnh gợi nối nhớ quê hương đặc biệt là vào chiều ba mươi tết đã làm thức dậy cả một trời kỉ niệm, một trời thương nhớ. Con người, ai cũng chỉ có một thời thơ ấu. Song những kỉ niệm tuổi ấu thơ qua đi sẽ không bao giờ trở lại. Những hình ảnh này cho thấy tâm trạng nhớ nhung, nuối tiếc ngậm ngùi của nhân vật trữ tình khi nhớ về những kỉ niệm, nhớ về quê hương..

+ Hình ảnh: Quê hương và dáng mẹ khói bếp, chiều ba mươi…Những hình ảnh này cho thấy nhân vật trữ tình gắn bó sâu nặng với quê hương. Quê hương nơi đó có người mẹ luôn trông ngóng ta về; có hình ảnh khói bếp gợi sự ấm áp yêu thương, có khoảnh khắc chiều ba mươi đầm ấm bên gia đình…Những hình ảnh thơ không chỉ cho thấy nỗi nhớ của tác giả mà còn gợi dư âm vang vọng trong mỗi chúng ta về nỗi nhớ quê hương.

– Bài thơ có những điểm khác lạ, độc đáo trong cách sử dụng ngôn ngữ:

+ Thể thơ tự do, câu thơ dài ngắn linh hoạt, ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng giàu giá trị biểu cảm, sử dụng điệp từ “khói bếp”, điệp cấu trúc câu “Ba mươi này…”… tạo nhịp điệu và nhạc điệu trữ tình cho bài thơ.

+ Khổ thơ cuối cùng chỉ có hai câu thơ nhấn mạnh hình ảnh trung tâm của bài thơ đó là: Quê hương, dáng mẹ, khói bếp, chiều ba mươi…như một điểm nhấn tạo dư ba trong lòng người đọc.

– Sự gợi mở về cách nhìn mới đối với thế giới và con người được đề xuất từ mạch ngầm văn bản bài thơ:

Cả bài thơ là nỗi nhớ quê hương của người con xa xứ. – nỗi nhớ quê hương đặc biệt gói gọn trong hình ảnh “ khói bếp chiều ba mươi”. Nối nhớ ấy “ phất phơ” “ ám ảnh” ‘ thiêng liêng” “vời vợi” “khôn nguôi” trong lòng người. Nỗi nhớ cứ thiết tha, cảm xúc cứ da diết bâng khuâng . Nó tựa như làn khói bếp từ từ dâng lên từ mái rạ, mái tranh rồi ngưng đọng “phất phơ” giữa trời. Nỗi nhớ mênh mông lan toả khắp không gian vượt thời gian và ngân nga trong lòng người.

–  Khẳng định lại sự độc đáo của bài thơ và ý nghĩa của nó đối với việc đem lại cách nhìn, cách đọc mới cho độc giả