Phân tích ý nghĩa của hình ảnh trái điều trong tản văn Ngan ngát mùa điều tháng ba 

Đề bài:

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) Phân tích ý nghĩa của hình ảnh trái điều trong tản văn Ngan ngát mùa điều tháng ba

Tháng ba về, nắng chuyển mùa chớm hè, nhìn những vườn điều đang đầy trái đỏ, vàng lấp lánh trong tán lá xanh lung linh trong nắng, tôi hạ kiếng xe để hít cái mùi hương yêu thương, tôi nhớ thiết tha cái bóng mát nơi gốc điều quê nhà, nhớ mùi hương thoang thoảng của trái điều chín, thèm tô canh điều má nấu…

          Mùa điều trong tôi bắt đầu từ những ngày tết nguyên đán, khi những chùm hoa màu đỏ tím rung rinh trong gió xuân tỏa hương nhè nhẹ. Ba tôi không trồng điều thành vườn như người ta, ba chỉ chọn giống điều ngọt, ít chát trồng vài cây từ đầu ngõ vào đến trước sân nhà. Sáng sớm những ngày tết, tôi thích dậy sớm chạy ra sân ngắm hoa điều rụng, sau một đêm hoa điều rụng tím đầy như xác pháo…

          Trên những cành điều xuất hiện chi chít những hạt non màu xanh lá dần dần ngã màu phơn phớt tím, nơi cái cuống phình to lên hình thành quả điều. Ban đầu là màu xanh lá cây, khi các em ấy “trổ mã” thì có nàng khoác áo vàng chanh, nàng áo đỏ tươi, nàng khoe màu đỏ thẫm.

          Mùa chờ đợi cũng về, những trái điều căng mọng, ú na ú nần, trĩu nặng từng chùm trên cây như lồng đèn nho nhỏ, cái hạt trưởng thành đã cứng cáp, hình thận khuyết một bên trông đẹp lắm. Tôi hít thật sâu mùi hương điều chín, mãi đến bây giờ mùi hương ấy vẫn phảng phất bên tôi khi nhớ về kỷ niệm ngày thơ []…

          Vì điều nhiều lắm nên chúng tôi chỉ cần lượm gom về nhà. Tuy thu hoạch thật nhiều từ những quả điều chín rụng nhưng chị em tôi vẫn ngước nhìn các nàng vừa chín ửng đang treo trên cây mà thích thú, cố với tay níu oằn cành để hái.

          Mang điều về nhà chị em tôi nâng niu lấy hạt, má dặn dò là phải vặn nhẹ theo chiều kim đồng hồ, điều mới không bị giập, xong công đoạn lấy hạt, má rửa sạch và chia thành từng nhóm: trái nguyên vẹn thì để dành ăn sống, trái hơi giập thì để chế biến thức ăn, trái giập nhiều thì vắt lấy nước, sên thành thứ siro mà nhà tôi quen gọi là rượu điều. Rượu điều chữa bệnh đau bụng, khó tiêu rất hay, chỉ cần một cốc nhỏ, thơm ngon dễ uống, hết khó chịu ngay, chị em tôi gọi là thuốc tiên. Má tôi làm mấy chai rượu điều để dùng cả năm đến mùa điều năm sau.

          Điều được má chế biến thành rất nhiều món ăn ngon, cả chay và mặn. Ba tôi thích món khô cá sặt trộn với điều. Tôi lẽo đẽo theo học nghề của má. Ba nướng khô thơm nức, hai nhỏ em cùng ba xé khô, lấy phần thịt bỏ xương. Tôi chạy ra sân sau, hái mấy quả dưa leo xanh mướt, một nhúm rau răm, mấy trái ớt đỏ tươi rửa sạch mang vô bếp cho má. Dưa leo lấy phần giòn, bỏ phần ruột mềm, trái điều xắt làm 6, vắt nhẹ cho bớt nước, nước đó má để sên siro rượu điều chứ không bỏ. Rau răm, tỏi ớt… tất cả trộn đều, thêm miếng củ hành tím phi giòn, ít muối, ít đường vì trong hỗn hợp có điều ngọt và khô mặn. Một dĩa khô trộn đầy màu sắc đỏ vàng của điều đan xen màu xanh lá của dưa leo và cần tàu, màu vàng nâu của khô, lấm tấm trắng đỏ của tỏi ớt băm hoà nhau ngon lành cả hương lẫn vị. Có món này, ba tôi ăn những năm chén cơm.

          Tôi thì thích món canh chua điều do chính tay má nấu, sau này tôi được thưởng thức món này do nhiều người nấu, cả tôi dù học nghề nơi má vẫn không sao sánh bằng từ hương đến vị. Canh chua điều má nấu sử dụng cây nhà lá vườn thôi, cá đối ba đi chài trong vuông dưới mé sông, tươi sống tròn lẳn, cần tàu và lá me non ngoài sau vườn, chỉ thế thôi mà với bàn tay “ngự trù” má đã làm cho con ghiền món canh điều đến thế. Tôi khác với ba, tôi chỉ ăn nửa chén cơm nhưng với hai tô canh điều, điều trong canh má nấu mềm mà dẻo, có thể lấy đũa dẻ ra được nhưng không bở, tô canh nóng hổi bốc mùi thơm ngọt ngào, vị hơi chua, từng muỗng tan vào miệng thanh tao… Nhắc đến mà nghe thèm làm sao!

(Lê Thị Ngọc Nữ, Ngan ngát mùa điều tháng ba, đăng trên https://www.huongquenha.com/2024/03/ngan-ngat-mua-ieu-thang-ba-tan-van-cua.html)

Dàn ý chi tiết

Trong nhiều trang tản văn viết về quê hương, những hình ảnh bình dị của cây trái vườn nhà thường trở thành nơi lưu giữ ký ức và tình cảm sâu xa của con người. Với tản văn “Ngan ngát mùa điều tháng ba”, trái điều không chỉ hiện lên như một sản vật quen thuộc của miền quê mà còn gợi mở cả một miền kỷ niệm tuổi thơ ấm áp. Qua những dòng văn đậm chất hoài niệm, hình ảnh trái điều mang nhiều tầng ý nghĩa, vừa gắn với đời sống bình dị của gia đình, vừa trở thành biểu tượng của tình quê và ký ức không thể phai mờ.

– Trái điều là hình ảnh vừa mang giá trị hiện thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng và giá trị thẩm mỹ, nhân văn sâu sắc.

– Ý nghĩa hiện thực:

+ Điều là loại cây có thực gắn liền với làng quê, vườn nhà, mang nét đẹp mộc mạc, gần gũi được miêu tả chi tiết qua màu sắc đỏ, vàng, xạnh, mùi hương thoang thoảng của trái điều chín và hình dáng mọng, căng tròn.

+ Trái điều có mặt trong đời sống bình dị của con người gắn với quá trình thu hoạch và chế biến thành các thức uống ngon như rượu điều và các món ăn đậm vị gia đình, quê hương như khô cá sặt trộn với điều, canh chua điều.

– Ý nghĩa biểu tượng:

+ Biểu tượng của ký ức tuổi thơ bình yên, thân thuộc gắn với những kỷ niệm hồn nhiên bên gốc điều, ngắm hoa rụng, thu hoạch quả.

+ Biểu tượng cho tình yêu, sự gắn kết trong gia đình khi trái điều là cầu nối yêu thương giữa các thành viên: ba trồng điều, má chế biến, chị em thu hoạch.

– Giá trị thẩm mỹ và nhân văn sâu sắc: qua trái điều, tác giả gửi gắm tình nhớ quê, yêu thương nguồn cội và lòng biết ơn với thiên nhiên.