PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN CON SÁO CỦA HOÀN

Đề bài: PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN CON SÁO CỦA HOÀN

CON SÁO CỦA HOÀN (trích)

Tóm tắt phần đầu truyện: Từ lâu, Hoàn ao ước có một con chim sáo. Bố đưa Hoàn lên nhà một người bán chim ở Nghi Tàm, Hoàn vô cùng thích thú khi được ngắm rất nhiều các loại chim. Sau cùng, ông chủ bắt cho Hoàn một chú sáo sậu còn non nhưng đẹp tuyệt. Con sáo ông mới bẫy được hôm qua trên ngọn đa cạnh hồ.

     Hai bố con chào ông bán chim ra về. Tới cửa bỗng nghe tiếng chim kêu cuống quýt. Một con sáo từ cao lao xuống sà quanh Hoàn và cái lồng, nó hót nấc lên, sợ hãi và giận dữ bay quanh người Hoàn.

– Gì thế?

– Con chim mẹ nó thấy con nó bị mang đi, không sao cả, cháu cứ về đi.

Hai bố con lên xe, Hoàn vui sướng ôm lồng sáo ngồi sau. Con sáo mẹ vẫn bay theo, chốc chốc lại liếc xuống sát đầu Hoàn. Con sáo trong lồng cũng nhận ra mẹ nó, hối hả kêu rối rít nhảy lên đập cánh loạn xạ, cái lồng run lật đật dưới tay Hoàn. Em cúi xuống dỗ dành chú sáo non:

– Sáo à, đừng sợ, đừng theo mẹ nữa, sáo về với anh thích lắm! Sáo muốn gì cũng được. Đừng theo mẹ nữa mà.

Mặc những lời âu yếm của Hoàn, con sáo con vẫn nghển cổ kêu tìm mẹ…Dỗ dành mãi không được, Hoàn im lặng bần thần. Con sáo con cố chui cánh ra khỏi lồng, cái đầu bé bỏng của nó đập mạnh vào những nan cứng, vài sợi lông rụng xuống vạt áo Hoàn.

Tới gần nhà, bố đỗ xe lại, hai bố con đi bộ vào ngõ. Dường như biết rằng sắp đến lúc phải xa hẳn con, sáo mẹ tuyệt vọng kêu lạc cả tiếng. Quên cả sợ, nó sà xuống đập phải chiếc xe đạp lao xuống đất, cánh đập tung bụi cát. Sáo con vặn mình, cái mỏ vàng há ra run rẩy. Hoàn đứng im, đầu cúi xuống…Hoàn cứ đứng lặng như thế mãi, rồi rụt rè nói.

– Bố ạ, hay là… hay là… ta thả con sáo ra?

– Con nói sao? – Bố ngạc nhiên –  Thả con sáo ra ư?

– Vâng… – Hoàn nói một cách khó nhọc – Thả nó ra kẻo tội bố ạ.

Im lặng một lát em thở dài:

– Phải xa mẹ nó chết mất.

Bố ngồi xuống đặt hai tay vào má Hoàn, nâng mặt em lên, nhìn lâu vào mắt em, bố hỏi:

– Con đã nghĩ kỹ chưa?

– Nghĩ kỹ rồi ạ.

– Thế thì con tự tay mở lồng cho sáo ra đi.

Hoàn cắn môi, em nhìn lại con sáo yêu quý của em, rồi như đã quyết em quay mặt đi đưa tay nhấc cái cửa lồng. Con sáo nhỏ lùi lại, ngơ ngác, rồi vội vã bay vút ra như một viên đạn. Con sáo mẹ lao đến, hai mẹ con bay chấp chới quấn quýt rồi đậu lên một cành xoan cao…Hoàn lặng lẽ nhìn lên. Em vẫn còn bàng hoàng, mắt nheo lại vì chói nắng. Hai mẹ con sáo đã chuyển lên ngọn bàng bay về phía những rặng sấu cao. Hai chấm đen nhỏ khuất hẳn vào những vòm lá cây rực rỡ ánh sáng. Như hiểu rằng không thể đứng mãi ở đây được, Hoàn bảo bố:

– Về thôi bố ạ.

Bố em cúi xuống xách cái lồng chim rỗng không. Hai bố con đi vào nhà, bàn tay to lớn của bố nắm chặt bàn tay bé nhỏ của Hoàn.

(Xuân Quỳnh – Những truyện hay viết cho thiếu nhi, nhà xuất bản Kim Đồng, 2014)

Dàn ý chi tiết

Mở bài

• Giới thiệu truyện ngắn Con sáo của Hoàn của Xuân Quỳnh.
• Khẳng định tác phẩm không chỉ là câu chuyện dành cho thiếu nhi mà còn chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc.
• Nhấn mạnh nghệ thuật kể chuyện dung dị, giàu cảm xúc, góp phần làm nổi bật chủ đề của tác phẩm.

Thân bài

Nêu chủ đề của truyện

• Truyện gửi gắm chủ đề về tình yêu thương, lòng nhân hậu và sự hy sinh cao cả.
• Nhấn mạnh thông điệp: tình yêu thương không phải là sự chiếm hữu mà là sự thấu hiểu và sẵn sàng hy sinh vì hạnh phúc của người khác.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện

• Tình huống Hoàn ao ước có một con sáo, vui sướng khi được sở hữu nó, nhưng sau đó chứng kiến nỗi đau chia lìa của mẹ con sáo.
• Tình huống này đặt nhân vật vào một lựa chọn khó khăn: giữ lại hay thả sáo về với mẹ.
• Nhờ vậy, truyện làm nổi bật hành trình nhận thức của nhân vật, giúp câu chuyện trở nên sâu sắc, giàu ý nghĩa.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật

• Nhân vật Hoàn:
  • Từ một cậu bé háo hức khi có được con sáo con, dần trở nên băn khoăn, day dứt.
  • Hành động mở lồng thả sáo cho thấy sự trưởng thành trong nhận thức và tấm lòng nhân hậu.
• Qua nhân vật Hoàn, truyện nhấn mạnh giá trị của lòng trắc ẩn, sự thấu hiểu và khả năng vượt qua ham muốn cá nhân để làm điều đúng đắn.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu

• Chi tiết đắt giá nhất: Hình ảnh con sáo mẹ tuyệt vọng kêu lạc cả tiếng, lao xuống đất khi thấy con mình bị bắt đi.
• Ý nghĩa của chi tiết:
  • Biểu tượng cho tình mẫu tử thiêng liêng.
  • Là khoảnh khắc làm thay đổi nhận thức của Hoàn.
  • Góp phần thể hiện sâu sắc thông điệp của truyện: tình yêu thương chân chính là sự hy sinh và thấu hiểu.

Ý nghĩa của chủ đề (Thông điệp tác phẩm)

• Tình yêu thương không phải là sự chiếm hữu, mà là sự thấu hiểu và sẵn sàng hy sinh.
• Trân trọng tự do và tôn trọng quyền sống của mọi sinh linh.
• Nuôi dưỡng lòng nhân ái, sự đồng cảm và biết suy nghĩ cho người khác.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ

Đặc sắc nghệ thuật

• Xây dựng tình huống truyện: Đặt nhân vật vào tình huống lựa chọn khó khăn, tạo cao trào cảm xúc.
• Nghệ thuật khắc họa nhân vật: Miêu tả tâm lý nhân vật qua hành động, lời nói, suy nghĩ thay vì miêu tả trực tiếp.
• Lựa chọn ngôi kể thứ ba: Giúp người đọc có cái nhìn khách quan nhưng vẫn thấu hiểu nội tâm nhân vật.
• Sử dụng ngôn ngữ giàu chất thơ: Nhẹ nhàng, tinh tế, giàu hình ảnh, đặc biệt là những đoạn tả cảnh mẹ con sáo bị chia cắt.

Hiệu quả thẩm mỹ

• Hiệu quả đối với việc thể hiện chủ đề:
  • Giúp làm nổi bật thông điệp nhân văn của truyện.
  • Khiến câu chuyện trở nên chân thực, lay động lòng người.
• Hiệu quả đối với người đọc:
  • Giá trị nhận thức: Giúp người đọc hiểu rõ hơn về tình yêu thương, lòng trắc ẩn và sự hy sinh.
  • Giá trị giáo dục: Khơi gợi lòng nhân ái, sự cảm thông với muôn loài.
  • Giá trị thẩm mỹ: Khiến người đọc rung động trước vẻ đẹp của tình mẫu tử, sự tự do và lòng nhân hậu.

III. Kết bài

• Khẳng định ý nghĩa và giá trị của tác phẩm.
• Nhấn mạnh bài học nhân văn sâu sắc về tình yêu thương, sự hy sinh và lòng trắc ẩn.
• Liên hệ bản thân: tác phẩm giúp ta trân trọng tình mẫu tử, tình yêu thương và những giá trị đẹp đẽ trong cuộc sống.

Bài văn mẫu tham khảo 

Truyện ngắn Con sáo của Hoàn của Xuân Quỳnh là một tác phẩm giàu cảm xúc, nhẹ nhàng nhưng thấm thía, không chỉ khắc họa tâm hồn trong sáng của một cậu bé mà còn gửi gắm những bài học nhân văn sâu sắc về tình yêu thương, lòng nhân hậu và sự trưởng thành trong nhận thức. Với lối kể dung dị nhưng giàu chất thơ, cùng cách miêu tả tâm lý nhân vật chân thực, tinh tế, câu chuyện đã chạm đến trái tim người đọc, để lại dư âm sâu lắng về những giá trị cao đẹp trong cuộc sống.

Truyện gửi gắm một chủ đề sâu sắc về tình yêu thương, lòng trắc ẩn và sự hy sinh. Đây không chỉ là câu chuyện về một cậu bé yêu thích chim sáo mà còn là hành trình trưởng thành trong nhận thức và cảm xúc của em. Hoàn từ một cậu bé háo hức khi được sở hữu chú sáo nhỏ, dần trở nên băn khoăn, day dứt rồi cuối cùng quyết định thả chim về với mẹ. Qua đó, tác phẩm nhấn mạnh một thông điệp đầy ý nghĩa: yêu thương không phải là sự chiếm hữu, mà là sự thấu hiểu và sẵn sàng hy sinh vì hạnh phúc của người khác.

Chủ đề này được thể hiện rõ nét qua tình huống truyện đầy xúc động. Hoàn mong ước có một chú chim sáo để bầu bạn, và khi được bố mua cho một con sáo non, em vô cùng vui sướng. Nhưng niềm vui ấy nhanh chóng bị thử thách khi em nhận ra sự giằng xé của sáo con giữa tình yêu dành cho mẹ và nỗi sợ hãi bị chia cắt. Hơn thế, cảnh tượng sáo mẹ không ngừng bay theo, kêu gào tuyệt vọng, thậm chí sà xuống đất khi cố giành lại con đã khiến Hoàn trăn trở. Tình huống truyện đã đặt nhân vật vào một sự lựa chọn khó khăn: giữ lại hay trả tự do cho sáo con? Chính sự giằng xé ấy đã làm nổi bật hành trình nhận thức của nhân vật, giúp câu chuyện trở nên sâu sắc, giàu ý nghĩa.

Không chỉ được thể hiện qua tình huống truyện, chủ đề nhân văn còn khắc họa rõ nét qua nhân vật Hoàn. Em không chỉ là một cậu bé hồn nhiên, yêu động vật mà còn có một trái tim nhân hậu, biết đồng cảm và suy nghĩ cho người khác. Từ niềm vui khi sở hữu con sáo đến sự day dứt khi chứng kiến cảnh mẹ con sáo chia lìa, rồi cuối cùng là quyết định thả chim về với mẹ, Hoàn đã có một sự trưởng thành rõ rệt trong nhận thức. Nếu như ban đầu, em chỉ đơn thuần nhìn chim sáo như một loài vật xinh đẹp cần được chăm sóc, thì sau đó, em hiểu rằng chúng cũng có tình cảm, cũng có nỗi đau và cần được sống trong tự do. Hành động mở lồng thả sáo không chỉ thể hiện lòng trắc ẩn mà còn cho thấy sự hy sinh đầy cao đẹp – một tình yêu không vụ lợi, không chiếm hữu.

Một trong những chi tiết đắt giá góp phần thể hiện chủ đề chính là hình ảnh con sáo mẹ tuyệt vọng kêu lạc cả tiếng, lao xuống đất khi thấy con mình bị bắt đi. Đây là chi tiết cao trào của truyện, không chỉ khiến Hoàn bừng tỉnh mà còn chạm đến trái tim người đọc. Con sáo mẹ sẵn sàng bất chấp nguy hiểm để tìm lại con, tiếng kêu của nó như một lời van xin, một nỗi đau xé lòng không thể nào che giấu. Chính hình ảnh ấy đã khiến Hoàn không thể tiếp tục giữ sáo con bên mình, bởi em hiểu rằng hạnh phúc thực sự không đến từ việc sở hữu, mà từ việc để cho những gì ta yêu thương được sống đúng với tự do của chúng.

Bên cạnh nội dung sâu sắc, truyện còn gây ấn tượng nhờ những nét đặc sắc nghệ thuật độc đáo. Tác giả đã xây dựng một tình huống truyện mang tính thử thách tâm lý, giúp nhân vật có sự phát triển rõ rệt về nhận thức và cảm xúc. Nghệ thuật xây dựng nhân vật cũng là một điểm sáng, khi Xuân Quỳnh khắc họa Hoàn qua từng hành động, lời nói, suy nghĩ thay vì miêu tả trực tiếp. Ngôi kể thứ ba được sử dụng khéo léo, giúp người đọc có cái nhìn khách quan nhưng vẫn cảm nhận được sâu sắc tâm trạng nhân vật. Ngôn ngữ trong truyện cũng mang đậm chất thơ, nhẹ nhàng nhưng giàu sức gợi, đặc biệt là ở những đoạn tả cảnh mẹ con sáo bị chia cắt, làm tăng thêm tính xúc động và ám ảnh cho câu chuyện.

Những đặc sắc nghệ thuật ấy không chỉ giúp làm nổi bật chủ đề mà còn mang đến hiệu quả thẩm mỹ lớn. Trước hết, nó giúp người đọc nhận thức rõ hơn về ý nghĩa của tình yêu thương, lòng nhân hậu và giá trị của sự hy sinh. Hơn thế, câu chuyện cũng gợi lên những cảm xúc sâu lắng, khiến người đọc rung động trước vẻ đẹp của tình mẫu tử, của sự tự do và của những điều giản dị nhưng thiêng liêng trong cuộc sống. Truyện không chỉ giáo dục con người về lòng nhân ái mà còn khiến mỗi chúng ta cảm thấy trưởng thành hơn, biết suy nghĩ và hành động vì người khác nhiều hơn.

Con sáo của Hoàn không chỉ là một câu chuyện về một cậu bé và chú chim sáo, mà còn là bài học về tình yêu thương, lòng trắc ẩn và sự hy sinh cao cả. Qua những trang văn giản dị nhưng đầy sức lay động, tác phẩm nhắc nhở chúng ta rằng tình yêu chân chính không nằm ở sự chiếm hữu, mà là biết buông tay để những gì ta yêu quý được tự do. Đọc truyện, mỗi người như được trưởng thành hơn, hiểu hơn về giá trị của lòng nhân ái và thêm trân trọng những điều đẹp đẽ trong cuộc sống.