NLVH PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN HAI NGƯỜI CHA

Đề bài: PHÂN TÍCH TRUYỆN NGẮN HAI NGƯỜI CHA

HAI NGƯỜI CHA

    (Lược phần đầu: Tám Khoa là một người lính, vợ con ông đã chết trong chiến tranh. Sau ngày giải phóng, có đứa con trai hỏi đúng tên họ, đến tìm và nhận là con ông, nó cười mãi trong niềm vui khôn tả. Đứa nhỏ kể về hoàn cảnh cực khổ của mình)

[…] “Thôi được rồi, con ở lại đây đi”, Tám Khoa nói, làm dấu chấm cuối cùng cho một quyết định mơ hồ, vô lý nhưng không thể nào cưỡng lại được.

Bởi đứa nhỏ đâu phải con ông. Ông đúng tên họ đó, ở đơn vị đó, nhưng hồi đơn vị hành quân về Cà Mau ông đâu có đi. Cả đời ông cũng chưa từng về vùng đó. Ông có vợ con nhưng chết cả rồi, tự tay ông chôn cất, trong chiến tranh ở rừng miền Đông.

Nhưng đó là chuyện đã qua. Giờ đứa nhỏ đang ngồi trước mặt ông, dễ thương quá chừng, nôn nóng muốn gặp cha nó nên vội vã nhận lầm ông. Cũng đâu có sao! Điều quan trọng là nó chẳng còn chỗ nào đi nữa, tám tuổi đã tưới rẫy, giờ lang thang đi tìm cha trong thành phố rộng mênh mông, sau ngày giải phóng rối mù như thế này. Hãy để nó ở lại đây ít ngày, ông tạm nhận là cha nó, để nó có chỗ ở. Rồi sau đó ông sẽ chỉ đường cho nó đi tìm cha, hoặc đích thân ông sẽ dẫn nó đi. Nó tìm gặp được cha rồi ông sẽ vỗ vai người đồng đội nói: “Tôi trả con cho anh đây. Tôi đã làm cha nó một thời gian, cũng thấy ấm lòng, đỡ cô đơn một thời gian”.

Quả thật ông đã ấm lòng, không phải về sau này mà ngay lúc đó. Đứa nhỏ đang ngồi trong phòng ông cao lớn khỏe mạnh, mắt sáng long lanh, tóc chải rẽ, lưng ưỡn thẳng, chiếc túi xách để trong lòng. Một đứa con bỗng dưng hiện ra như thế này! Đứa con của ông không chết cũng bằng cỡ này, hãy để đứa nhỏ này thay vào chỗ đó. Chỉ ít ngày thôi, hoặc lâu hơn cũng được.

Vậy là đứa nhỏ ở với ông, kêu ông bằng ba, bởi ông giả làm như thế. Và nhiều khi ông cũng tưởng lầm như thế. Ngày tháng trôi qua, không thấy ông nói ra sự thật với đứa nhỏ, dẫn nó đi tìm cha nó. Vội làm gì, trước sau rồi nó cũng gặp cha nó thôi. Để ít ngày nữa. Giờ ông đang bận lắm, ông biện bạch như thế, thành phố mới giải phóng đang trong thời kỳ quân quản. Ông đi làm việc suốt ngày, về nhà nhìn thấy đứa con hết mệt ngay. Nó lớn lên trông thấy, chẳng mấy chốc đã cao bằng ông. Phải cho nó ngủ giường riêng, ông đặt hai chiếc giường sát cạnh nhau, đêm nằm thò tay qua nắm tay nó, giở mùng lên nhìn mặt nó. Trước đây ông ăn cơm chung với anh em ở nhà bếp, giờ ông lãnh cơm về nhà hai cha con ăn với nhau. Buổi trưa buổi chiều hai cha con đi lãnh cơm, ông rề rà ở nhà bếp khoe với mọi người đứa con mình thế này thế nọ…

Ông quên hẳn chuyện đưa đứa nhỏ đi tìm cha nó chăng? Không, ông không quên. Ban đêm ông vẫn nằm thao thức tính đến chuyện đường đi nước bước, phải tìm đến chỗ nào gặp đơn vị nào. Nhưng ban ngày ông chỉ tính chuyện hiện tại. Phải lo cho nó đi học, tìm nhà riêng cho nó, chọn cho nó một nghề sống về sau này… Chắc cha thật nó cũng muốn như vậy.

(Lược phần sau: Khi đứa con học xong, có nghề nghiệp ổn định và chuẩn bị cưới vợ, ông Tám Khoa quyết định đi tìm cha ruột cho nó. Gặp cha ruột của con, ông biết chính người con nuôi cũng đã biết sự thật. Anh đã thực sự coi ông như một người cha, tự nguyện lãnh trách nhiệm phụng dưỡng ông tuổi xế chiều. Hai người cha vui mừng cùng chuẩn bị làm đám cưới cho người con)

           (Trích Hai người cha, Tuyển tập truyện ngắn Lê Văn Thảo, NXB Văn học, 2012)

* Lê Văn Thảo tên thật là Dương Ngọc Huy, sinh năm 1939 tại huyện Thủ Thừa, tỉnh Long An. Lê Văn Thảo là một mẫu nhà văn vừa cầm bút vừa cầm súng, gan dạ dũng cảm như một chiến sĩ thực thụ với tư cách phóng viên mặt trận. Trải nghiệm chiến tranh, trải nghiệm cuộc sống với tất cả những bi tráng hào hùng thấm sâu vào máu thịt tâm hồn. Ông đã từng đạt Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật, 2007, Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật, 2012 cho các tác phẩm Con đường xuyên rừng, Tuyển tập truyện ngắn.

Lê Văn Thảo đã góp phần lớn cho diện mạo văn học Việt Nam đương đại kể cả tới sau này trong nhiều sự kiện hội nhập thế giới. Đặc biệt, ông được coi là người có ảnh hưởng  quan trọng đối với sự phát triển văn học Thành phố Hồ Chí Minh kể cả tới thời kỳ mở cửa sau này.

Dàn ý chi tiết

Mở bài

• Giới thiệu truyện ngắn Hai người cha của Lê Văn Thảo.
• Khẳng định giá trị nhân văn sâu sắc của tác phẩm về tình phụ tử, lòng nhân ái và ý nghĩa của sự yêu thương trong cuộc sống.
• Nhấn mạnh nghệ thuật kể chuyện dung dị nhưng sâu lắng, tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm.

Thân bài

Chủ đề của tác phẩm

• Truyện gửi gắm một chủ đề sâu sắc: Tình cảm gia đình không chỉ được xác lập bởi huyết thống mà còn hình thành từ tình yêu thương chân thành.
• Đặt ra vấn đề nhân văn: Gia đình thực sự được tạo nên từ sự quan tâm, sẻ chia và gắn bó bền chặt giữa con người.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện

• Tình huống đặc biệt: Một đứa trẻ nhận nhầm cha, còn người lính già lại vô tình trở thành người cha bất đắc dĩ.
• Ý nghĩa tình huống:
  • Thể hiện sự chuyển biến trong tâm lý nhân vật: từ việc tạm nhận con nuôi đến việc yêu thương nó như con ruột.
  • Làm nổi bật chủ đề tình cảm cha con có thể hình thành từ tình thương chứ không chỉ từ huyết thống.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật

• Nhân vật Tám Khoa:
  • Một người lính già đã mất gia đình trong chiến tranh, sống cô đơn và khao khát yêu thương.
  • Khi gặp đứa trẻ, ông không từ chối mà chấp nhận, chăm lo và dõi theo tương lai của nó.
  • Hành động “thò tay nắm lấy tay con nuôi mỗi đêm” là biểu tượng cho sự gắn bó, yêu thương chân thành.
• Nhân vật đứa trẻ:
  • Ban đầu chỉ là một đứa trẻ mồ côi lang thang, nhưng nhờ tình thương của ông Tám Khoa, cậu đã tìm thấy một gia đình thực sự.
  • Khi trưởng thành, cậu vẫn ở bên ông, coi ông như cha ruột, thể hiện sự gắn kết giữa hai con người không chung huyết thống.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu

• Hình ảnh ông Tám Khoa thò tay nắm lấy tay con nuôi mỗi đêm:
  • Thể hiện sự gắn kết vô hình giữa hai con người xa lạ nhưng đã thực sự trở thành cha con.
  • Là biểu tượng của sự bù đắp, của nỗi khao khát tình thân trong lòng người lính già.
  • Gợi lên giá trị của tình yêu thương, chứng minh rằng tình cảm chân thành mới là điều tạo nên một gia đình thực sự.

Ý nghĩa của chủ đề

• Thông điệp chính: Tình cảm gia đình không chỉ đến từ huyết thống mà còn được tạo dựng từ sự quan tâm, yêu thương và trách nhiệm.
• Nhà văn ca ngợi lòng nhân ái, sự hy sinh và tình người cao đẹp, đồng thời khuyến khích con người sống bao dung, mở lòng với những người xung quanh.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ

Đặc sắc nghệ thuật

• Xây dựng tình huống truyện độc đáo
  • Tình huống bất ngờ nhưng hợp lý, tạo bước ngoặt quan trọng cho tác phẩm.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật
  • Không miêu tả trực tiếp mà khắc họa nhân vật qua hành động, suy nghĩ và lời nói.
• Lựa chọn ngôi kể và tác dụng
  • Ngôi kể thứ ba giúp câu chuyện trở nên khách quan, nhưng vẫn tạo sự gần gũi và giúp người đọc đồng cảm sâu sắc với nhân vật.
• Đặc sắc trong việc sử dụng ngôn ngữ
  • Giọng văn mộc mạc, giản dị nhưng giàu cảm xúc, tạo nên chất tự sự gần gũi, chân thực.

Hiệu quả thẩm mỹ

• Hiệu quả đối với việc thể hiện chủ đề: Những chi tiết nghệ thuật tinh tế giúp tôn lên giá trị của tình cảm gia đình, lòng nhân ái.
• Hiệu quả đối với người đọc
  • Giúp người đọc bừng ngộ về ý nghĩa của tình thương và sự sẻ chia.
  • Gợi lên xúc cảm chân thật, khiến người đọc trân trọng hơn những mối quan hệ trong cuộc sống.
  • Mang giá trị nhân văn sâu sắc, giúp con người hiểu rằng yêu thương không cần điều kiện, mà chỉ cần sự chân thành.

Kết bài

• Khẳng định giá trị của tác phẩm: Hai người cha không chỉ là câu chuyện về một cuộc nhận nhầm đầy nhân văn, mà còn là bài ca về tình thương, lòng nhân ái và giá trị của sự hy sinh.
• Thông điệp và liên hệ:
  • Gia đình không chỉ là nơi có chung huyết thống, mà còn là nơi có sự yêu thương chân thành.
  • Mỗi người cần học cách trân trọng tình cảm đơn sơ nhưng sâu sắc trong cuộc sống, bởi yêu thương có thể kết nối con người với nhau một cách diệu kỳ.

Bài văn mẫu tham khảo

Truyện ngắn Hai người cha của tác giả Lê Văn Thảo là một tác phẩm giàu giá trị nhân văn, gợi lên những suy tư sâu sắc về tình phụ tử, lòng nhân ái và ý nghĩa của sự yêu thương trong cuộc sống. Với cốt truyện dung dị nhưng sâu lắng, truyện khắc họa một tình huống đặc biệt về một đứa trẻ nhận nhầm cha và một người lính già cô đơn bất đắc dĩ trở thành người cha của nó. Bằng lối kể chậm rãi, giàu cảm xúc, tác phẩm đã chạm đến trái tim người đọc, khiến ta hiểu rằng đôi khi, tình thân không chỉ được tạo nên từ huyết thống mà còn từ sự sẻ chia, yêu thương và gắn bó bền chặt giữa những con người.

Tác phẩm gửi gắm một chủ đề sâu sắc về tình cảm gia đình và giá trị của lòng nhân ái. Không phải ngẫu nhiên mà Lê Văn Thảo lại chọn một tình huống éo le: một đứa trẻ xa lạ đi tìm cha giữa thành phố rộng lớn sau ngày giải phóng, vô tình nhận nhầm một người lính già. Chính sự nhầm lẫn ấy lại mở ra một hành trình cảm xúc đầy ý nghĩa, nơi tình phụ tử dần dần được hình thành không phải từ quan hệ huyết thống mà từ sự yêu thương chân thành. Ông Tám Khoa, người lính từng mất đi vợ con trong chiến tranh, ban đầu chỉ định để đứa trẻ ở lại ít ngày. Nhưng theo thời gian, ông không còn nghĩ đến chuyện trả nó về cho cha ruột mà xem nó như con của mình. Câu chuyện ấy đã thể hiện rõ một thông điệp đầy nhân văn: tình cảm gia đình không phải lúc nào cũng được xác lập bằng máu mủ mà đôi khi chính sự quan tâm và gắn bó mới là điều quan trọng nhất.

Chủ đề này không chỉ thể hiện qua tình huống truyện mà còn được khắc họa rõ nét qua nhân vật Tám Khoa. Ông không đơn thuần là một người lính già đã trải qua nhiều mất mát, mà còn là một con người giàu lòng nhân hậu, luôn khao khát yêu thương. Khi đứa trẻ nhận nhầm ông là cha, thay vì phủ nhận, ông chấp nhận nó, cho nó một mái nhà, lo lắng cho tương lai của nó như một người cha thực thụ. Có lẽ, trong thâm tâm, ông cũng cần một người để yêu thương và để bù đắp những mất mát trong quá khứ. Chính lòng bao dung và sự hy sinh thầm lặng của ông đã khiến người đọc xúc động và trân trọng hơn những con người biết yêu thương một cách vô điều kiện. Không chỉ vậy, nhân vật đứa trẻ cũng góp phần làm nổi bật chủ đề của tác phẩm. Ban đầu, cậu bé chỉ là một đứa trẻ mồ côi lang thang, vô tình tìm đến ông Tám Khoa như một điểm tựa. Nhưng theo thời gian, cậu đã thực sự gắn bó với ông, và ngay cả khi biết sự thật, cậu vẫn chọn ở lại, coi ông là cha.

Bên cạnh nhân vật, chủ đề tác phẩm còn được thể hiện qua nhiều chi tiết giàu sức gợi, đặc biệt là hình ảnh ông Tám Khoa thò tay nắm lấy tay con nuôi mỗi đêm. Đây không chỉ là một hành động nhỏ bé mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Bàn tay vươn ra ấy chính là sợi dây kết nối hai con người vốn không chung huyết thống nhưng đã thực sự trở thành cha con. Nó thể hiện sự gắn bó, yêu thương thầm lặng mà sâu sắc, đồng thời phản ánh nỗi cô đơn của một người lính già từng mất đi gia đình, nay tìm thấy hơi ấm từ một đứa trẻ xa lạ. Chi tiết này giúp người đọc nhận ra rằng tình yêu thương đôi khi đến từ những điều giản dị nhất, không cần lời nói, không cần danh phận, chỉ cần sự chân thành là đủ.

Về mặt nghệ thuật, truyện ngắn Hai người cha có nhiều điểm đặc sắc góp phần làm nổi bật chủ đề và nâng cao giá trị thẩm mỹ. Trước hết, tác giả đã khéo léo xây dựng một tình huống truyện đặc biệt nhưng không phi lý. Tình huống đứa trẻ nhận nhầm cha đã tạo nên bước ngoặt quan trọng cho tác phẩm, giúp nhân vật bộc lộ những phẩm chất đáng quý và gợi lên những suy tư sâu sắc về tình thân. Ngoài ra, nghệ thuật xây dựng nhân vật cũng là một điểm sáng của truyện. Nhân vật Tám Khoa không được miêu tả qua những lời giới thiệu trực tiếp mà được khắc họa thông qua hành động, suy nghĩ và lời nói, khiến ông trở nên chân thực, gần gũi hơn. Đặc biệt, tác phẩm sử dụng ngôi kể thứ ba một cách tinh tế, giúp người đọc có cái nhìn khách quan nhưng vẫn thấu hiểu sâu sắc diễn biến tâm lý của nhân vật. Không chỉ vậy, ngôn ngữ truyện cũng rất mộc mạc, giản dị nhưng giàu cảm xúc, thể hiện rõ nét chất Nam Bộ đặc trưng trong văn phong của Lê Văn Thảo.

Những đặc sắc nghệ thuật ấy không chỉ giúp truyện trở nên hấp dẫn mà còn tạo ra những hiệu quả thẩm mỹ sâu sắc. Nhờ tình huống truyện hợp lý, cách kể chuyện tự nhiên, người đọc dễ dàng đồng cảm với nhân vật, cảm nhận được sự thiêng liêng của tình phụ tử. Hơn thế nữa, câu chuyện khiến ta bừng ngộ ra rằng tình cảm con người không chỉ bị ràng buộc bởi quan hệ huyết thống mà còn được tạo nên từ sự chân thành, yêu thương. Chính giá trị nhận thức này giúp truyện trở thành một tác phẩm có tính giáo dục cao, khiến mỗi người đọc phải suy ngẫm về cách ta yêu thương và trân trọng những người xung quanh.

Truyện ngắn Hai người cha không chỉ là một câu chuyện cảm động về tình phụ tử mà còn là một bài ca về lòng nhân ái, sự hy sinh và giá trị của tình yêu thương. Qua số phận nhân vật, tác phẩm đã khẳng định rằng gia đình không chỉ là nơi có chung huyết thống, mà còn là nơi có tình cảm chân thành và sự gắn bó sâu sắc. Câu chuyện đã để lại những dư âm lắng đọng, khiến người đọc thêm trân trọng những mối quan hệ trong cuộc sống, để rồi học cách yêu thương và mở lòng hơn với những con người xung quanh.