Phân tích truyện ngắn Những dòng chữ diệu kì

Đề bài: Phân tích truyện ngắn Những dòng chữ diệu kì

NHỮNG DÒNG CHỮ DIỆU KỲ

Ngày ấy, cu Minh còn bé xíu, chưa đi học. Tôi rất quý nó, vì nhà nó có cả một thư viện nhỏ. Ba nó là thầy giáo dạy văn trên tỉnh. Cuối tháng, ông mới về nhà nghỉ một hai hôm. Mỗi lần về, ba nó mang theo cả một cặp toàn sách và báo. Khi ba nó đi khỏi là tôi lò dò tìm đến. Chao ôi toàn truyện là truyện! Tôi đọc ngốn ngấu, quên cả ăn cơm. Còn cu Minh thì cứ dửng dưng như không có gì. Cũng phải thôi, vì nó đã biết đọc chữ gì đâu. Tôi bỗng thấy thương nó vô cùng. Vậy mà mỗi khi tôi gọi vào để đọc cho nghe thì nó cứ nhấp nha nhấp nhổm đứng ngồi không yên.

Chiều mùa hè, bọn trẻ chúng tôi mỗi đứa đều có một cánh diều để thả. Thằng Minh rất thích chơi diều. Nó thích nhất là chiếc diều của thằng Hải, vì chiếc diều đó luôn bay cao nhất và đẹp nhất. Chiều hôm ấy, tôi thấy Minh xoắn lấy Hải. Và hôm sau đã thấy Minh cầm chiếc diều đó trên tay. Lạ thật! Hải có cho ai cái gì đâu? Khi tôi hỏi Minh, thì nó toét miệng cười:

– Em đổi cho anh ấy cuốn truyện ngoài bìa có vẽ mấy chú lùn với cô công chúa đấy!

– Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn! – Tôi kêu lên tiếc rẻ.

– Gạ mãi anh ấy mới đổi đấy!

Nhìn cánh diều trên trời cao, tôi thấy tức thằng Minh quá. Nhưng truyện là của nhà nó chứ có phải của tôi đâu!

Vài ngày sau, bọn chúng tôi chuyển sang chơi phi máy bay. Những chiếc máy bay được gấp bằng đủ các loại giấy. Tôi thấy Minh vui lắm. Quả thật những chiếc máy bay của nó to và đẹp lạ lùng. Mỗi khi lao lên trời nó lượn rất lâu rồi mới đậu xuống đất. Bây giờ thì giải nhất thuộc về Minh rồi. Nó vừa cười vừa mang những chiếc máy bay đến khoe tôi. Hóa ra Minh đã xé những tờ báo để gập máy bay.

Tôi nhìn nó quát lên:

– Mày biết những tờ báo này in gì không hả?

Nó xị mặt rồi cũng cáu lại với tôi:

– Em không thích truyện, mà chỉ thích những chiếc máy bay này thôi!

– Rồi về ba mày sẽ cho mày một trận cho mà xem!

Tuần ấy ba Minh về và nó bị mấy roi quắn đít thật. Nó khóc tấm tức nói với tôi:

– Sách báo thì có chơi được đâu mà ba cứ bắt em giữ cơ chứ!

– Là vì như thế này…

Tôi kéo nó ngồi xuống và kể cho nó nghe những câu chuyện mà tôi đã đọc được trong những quyển sách, những quyển báo ở nhà nó. Chuyện về những chú lùn tốt bụng, nàng công chúa xinh đẹp, những cung điện, lâu đài dát vàng dát bạc…Tôi thấy đôi mắt Minh sáng lên. Có lẽ nó không tin rằng từ những dòng chữ dày xít bé xíu kia tôi đã nhìn thấy tất cả những điều lung linh đó.

– Đến tuổi rồi, em phải chịu khó học đọc, học viết đi, rồi em cũng sẽ tự đọc được những câu chuyện hay, tự mình nhìn thấy những hoàng tử công chúa, tự mình phiêu lưu với những con sóng trên biển khơi hay tự mình cất cao đôi cánh trên bầu trời bao la mà không cần anh dẫn đi nữa…

Minh gật đầu. Và từ bữa đó, hôm nào tôi cũng đến nhà nó, tìm những cuốn truyện hay nhất trên giá sách đọc cho nó nghe. Tất nhiên là chính tôi rất mê những câu chuyện trong ấy…

Chú thích: Nhà văn Nguyễn Phan Khuê sinh năm 1971, là người con của quê hương miền quan họ thuộc làng Mão Điền, xã Mão Điền, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.Từ thuở nhỏ, cậu bé Nguyễn Phan Khuê đã được cha mình – nhà thơ Nguyễn Phan Hách tặng cho cả một “gia tài quý giá” – đó là một kệ sách đặt trang trọng trong ngôi nhà nhỏ của gia đình. Và rồi chính những trang sách quý – những hạt giống lành ấy đã chắp cánh cho cậu bé Phan Khuê tiếp tục viết nên những trang sách của đời mình.

Dàn ý chi tiết

Mở bài

• Giới thiệu truyện ngắn Những dòng chữ diệu kì của Nguyễn Phan Khuê.
• Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm: câu chuyện nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, mang đến thông điệp ý nghĩa về tình yêu sách và sức mạnh của tri thức.

Thân bài

Nêu chủ đề của truyện

• Truyện gửi gắm chủ đề sâu sắc về vai trò của sách đối với con người, đặc biệt là trong việc hình thành nhận thức và nuôi dưỡng trí tưởng tượng của trẻ nhỏ.

Phân tích các khía cạnh của chủ đề

Chủ đề thể hiện qua tình huống truyện

• Nhân vật “tôi” yêu sách, trong khi Minh lại thờ ơ, sẵn sàng dùng sách đổi diều, xé báo làm máy bay.
• Sự đối lập giữa hai nhân vật làm nổi bật giá trị của sách và tác động của nó đối với nhận thức con người.
• Cao trào của câu chuyện là khi “tôi” kể lại những câu chuyện hấp dẫn từ sách và Minh bắt đầu bị thu hút.

Chủ đề thể hiện qua nhân vật

• Nhân vật “tôi”: một cậu bé say mê sách, giàu lòng trắc ẩn, luôn muốn lan tỏa tình yêu sách đến người khác.
• Nhân vật Minh: từ một cậu bé vô tư, thờ ơ với sách, dần có sự thay đổi khi nghe kể chuyện.
• Chi tiết đặc sắc nhất là đôi mắt Minh sáng lên khi nghe những câu chuyện, đánh dấu bước ngoặt trong nhận thức của cậu bé.

Chủ đề thể hiện qua chi tiết tiêu biểu

• Chi tiết “đôi mắt Minh sáng lên” là điểm nhấn đầy ý nghĩa, tượng trưng cho sự thức tỉnh về giá trị của tri thức.
• Thể hiện thông điệp rằng sách không chỉ đơn thuần chứa đựng chữ nghĩa mà còn mở ra thế giới mới, nuôi dưỡng trí tưởng tượng và cảm xúc của con người.

Ý nghĩa của chủ đề (thông điệp)

• Sách là kho tàng tri thức vô giá, giúp con người khám phá thế giới.
• Tri thức có sức mạnh cảm hóa, thay đổi nhận thức và bồi đắp tâm hồn con người.
• Việc truyền cảm hứng đọc sách có thể giúp người khác nhận ra giá trị của tri thức và hình thành thói quen tốt đẹp.

Đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mỹ

Đặc sắc nghệ thuật

• Xây dựng tình huống truyện: tình huống nhẹ nhàng nhưng đầy ý nghĩa, tạo bước ngoặt trong nhận thức nhân vật.
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật: không miêu tả ngoại hình mà tập trung khắc họa tâm lý, giúp nhân vật trở nên chân thực, gần gũi.
• Lựa chọn ngôi kể và tác dụng: kể theo ngôi thứ nhất giúp câu chuyện chân thực, giàu cảm xúc, dễ dàng chạm đến trái tim người đọc.
• Đặc sắc trong việc sử dụng ngôn ngữ: ngôn ngữ mộc mạc, giản dị nhưng giàu sức gợi, phù hợp với thế giới trẻ thơ.

Hiệu quả thẩm mỹ

• Hiệu quả đối với việc thể hiện chủ đề: giúp chủ đề về giá trị của sách và tri thức trở nên rõ nét, sâu sắc.
• Hiệu quả đối với người đọc:
  • Giúp người đọc bừng ngộ về vai trò của sách trong cuộc sống.
  • Khơi dậy ý thức trân trọng sách, nuôi dưỡng thói quen đọc sách.
  • Mang lại giá trị thẩm mỹ, làm rung động tâm hồn người đọc trước vẻ đẹp của tri thức và lòng kiên nhẫn lan tỏa tri thức đến người khác.

III. Kết bài

• Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tác phẩm: không chỉ là câu chuyện về tuổi thơ mà còn là bài học sâu sắc về tình yêu sách và sức mạnh của tri thức.
• Thông điệp/ liên hệ: câu chuyện truyền cảm hứng để mỗi người nuôi dưỡng tình yêu với sách, lan tỏa tri thức, và trân trọng giá trị của việc đọc sách trong cuộc sống.

Bài văn mẫu tham khảo

Truyện ngắn Những dòng chữ diệu kì của Nguyễn Phan Khuê là một tác phẩm giàu ý nghĩa, khắc họa tình yêu sách và sức mạnh của tri thức trong việc nuôi dưỡng tâm hồn con người. Bằng giọng văn nhẹ nhàng, sâu lắng, truyện không chỉ mở ra một thế giới trẻ thơ hồn nhiên mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về giá trị của sách và tầm quan trọng của việc trân trọng tri thức.

Tác phẩm tập trung làm nổi bật chủ đề về vai trò của sách trong đời sống con người, đặc biệt là trong việc hình thành nhận thức và nuôi dưỡng trí tưởng tượng của trẻ nhỏ. Chủ đề này được thể hiện rõ nét qua tình huống truyện: nhân vật “tôi” – một cậu bé say mê sách – chứng kiến Minh, một đứa trẻ thờ ơ với sách, sẵn sàng đổi sách lấy diều và xé báo làm máy bay. Tình huống này đặt ra một sự đối lập thú vị, từ đó làm nổi bật giá trị của sách và tác động của nó đến nhận thức của con người. Bằng lòng kiên nhẫn, “tôi” đã kể cho Minh nghe về những thế giới diệu kì trong những trang sách. Và rồi, một chi tiết đặc sắc đã đánh dấu bước ngoặt tâm lý của Minh – đôi mắt cậu bé sáng lên khi được nghe kể chuyện.

Nhân vật “tôi” hiện lên với vẻ đẹp của một tâm hồn yêu sách, giàu lòng trắc ẩn và sẵn sàng sẻ chia niềm đam mê tri thức với người khác. Trong khi đó, Minh ban đầu chỉ là một đứa trẻ vô tư, chưa hiểu được giá trị của sách, nhưng nhờ sự kiên nhẫn của “tôi”, cậu dần thay đổi. Chi tiết đôi mắt Minh sáng lên là một hình ảnh giàu sức gợi, tượng trưng cho sự thức tỉnh, cho khả năng tri thức có thể mở ra những chân trời mới. Qua đó, tác giả không chỉ khẳng định giá trị của sách mà còn gửi gắm một thông điệp ý nghĩa: tri thức có sức mạnh cảm hóa, nuôi dưỡng tâm hồn con người, giúp ta bay xa hơn trên hành trình khám phá cuộc sống.

Bên cạnh nội dung giàu ý nghĩa, tác phẩm còn gây ấn tượng bởi những đặc sắc nghệ thuật tinh tế. Việc lựa chọn ngôi kể thứ nhất giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi, dễ dàng chạm đến cảm xúc của người đọc. Nghệ thuật xây dựng nhân vật không dựa trên miêu tả ngoại hình mà tập trung khắc họa tâm lý qua hành động, suy nghĩ và lời nói, khiến nhân vật trở nên sống động, chân thực. Ngôn ngữ trong truyện mộc mạc, giản dị nhưng giàu sức gợi, tạo nên cảm giác thân thuộc, ấm áp, đồng thời làm nổi bật thế giới trong sáng của trẻ thơ.

Những đặc sắc nghệ thuật ấy đã mang đến hiệu quả thẩm mỹ sâu sắc, không chỉ giúp làm nổi bật chủ đề mà còn khơi gợi trong lòng người đọc những cảm xúc lắng đọng. Truyện khiến ta nhận ra rằng, sách không chỉ là phương tiện chứa đựng tri thức mà còn là cánh cửa mở ra những miền đất mới, giúp con người trưởng thành hơn. Tác phẩm cũng góp phần nâng cao nhận thức, giáo dục mỗi người về việc trân trọng sách và lan tỏa niềm đam mê đọc sách đến cộng đồng.

Khép lại truyện ngắn Những dòng chữ diệu kì, người đọc không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của sách mà còn thấm thía giá trị lớn lao của tri thức trong việc bồi đắp tâm hồn và thay đổi nhận thức con người. Câu chuyện không chỉ là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về việc đọc sách mà còn là một bài học sâu sắc về lòng kiên nhẫn, sự sẻ chia và tinh thần lan tỏa tri thức. Qua đó, mỗi người càng thêm trân trọng từng trang sách – người bạn đồng hành trên hành trình tri thức và trưởng thành.