NLVH về nhận định: Tác phẩm văn chương đủ vạm vỡ khi nhà văn đủ sức cất lên tiếng nói riêng biệt

Đề bài:

Trong bài viết Lại bàn về bản sắc dân tộc của văn học, tác giả Hoàng Đăng Khoa đã nhận định: “Tác phẩm văn chương đủ vạm vỡ khi nhà văn đủ sức cất lên tiếng nói riêng biệt độc đáo của dân tộc mình trong cộng đồng nhân loại”.

Bằng trải nghiệm văn học trong và ngoài nước, anh/chị hãy bình luận ý kiến trên.

Dàn ý chi tiết

Yêu cầu về hình thức và kĩ năng:

– Cần xác định đây là kiểu bài nghị luận văn học để triển khai bài làm đúng. Vận dụng nhuần nhuyễn các thao tác lập luận cơ bản như phân tích, chứng minh, bình luận, so sánh…

– Phát huy đồng thời những năng lực: nắm bắt và làm sáng tỏ một vấn đề lí luận văn học. Cụ thể là bàn về bản sắc văn học dân tộc trong những tác phẩm lớn.

– Thí sinh có thể triển khai bài làm của mình theo các cách khác nhau và lựa chọn những dẫn chứng khác nhau. Có thể nhìn nhận vấn đề theo quan điểm riêng và có hệ thống ý riêng. Nhưng phải có căn cứ xác đáng và lí lẽ thuyết phục. Về cơ bản, cần đạt được một số yêu cầu sau: Phân tích và đánh giá được những biểu hiện của vấn đề bản sắc văn học dân tộc trong những tác phẩm lớn ở một số tác phẩm văn học trong và ngoài nước tiêu biểu.

Yêu cầu về nội dung và kiến thức, làm rõ nhận định:

– Có kiến thức văn học sâu, rộng về vấn đề cần nghị luận.

– Có thể đưa ra những ý kiến riêng và trình bày theo nhiều cách nhưng cần hợp lí, có sức thuyết phục. Cần đảm bảo một số ý cơ bản sau:

2.1. Nêu vấn đề cần nghị luận: Bản sắc văn học dân tộc trong những tác phẩm lớn.

Trong tiến trình phát triển của văn học nhân loại, mỗi dân tộc đều góp vào kho tàng chung những âm sắc riêng biệt, tạo nên bản hòa tấu đa thanh của văn hóa và tinh thần con người. Một tác phẩm văn chương chỉ thực sự có tầm vóc khi nó không hòa tan vào cái chung mà vẫn giữ được “căn cước tinh thần” của dân tộc mình. Bởi vậy, trong bài viết Lại bàn về bản sắc dân tộc của văn học, Hoàng Đăng Khoa đã khẳng định: “Tác phẩm văn chương đủ vạm vỡ khi nhà văn đủ sức cất lên tiếng nói riêng biệt độc đáo của dân tộc mình trong cộng đồng nhân loại.” Nhận định ấy không chỉ nhấn mạnh vai trò của bản sắc dân tộc trong sáng tạo nghệ thuật mà còn gợi ra một tiêu chí quan trọng để đánh giá giá trị của tác phẩm văn học lớn. Từ trải nghiệm đọc hiểu văn học trong và ngoài nước, có thể thấy rõ rằng những kiệt tác bền bỉ với thời gian đều mang trong mình tiếng nói dân tộc đặc thù, vừa mang tính phổ quát của nhân loại, vừa mang dấu ấn không thể trộn lẫn của một nền văn hóa.

2.2. Giải thích:                                                                                                           

– Tác phẩm văn chương vạm vỡ: Là tác phẩm lớn, giá trị cao, tầm vóc. Tác phẩm chứa đựng những giá trị đa dạng, sâu sắc về con người, cuộc sống, xã hội. Những giá trị vừa mang đậm dấu ấn thời đại, vừa bền vững theo thời gian.

– Tiếng nói riêng biệt độc đáo của dân tộc: Dấu ấn riêng, mang đậm cá tính, bản sắc không trộn lẫn của mỗi dân tộc, trong cộng đồng văn chương nhân loại.

=> Ý kiến khẳng định: Tác phẩm văn chương lớn, tầm vóc khi thể hiện được nét cá tính, riêng biệt, độc đáo, bản sắc của mỗi dân tộc trong cộng đồng văn chương nhân loại.

2.3. Bàn luận:

– Văn học thể hiện bản sắc dân tộc. Đó là một yêu cầu tất yếu, quan trọng với nhà văn và tác phẩm.

+ Văn học cũng như những loại hình nghệ thuật khác, đều là sản phẩm tinh thần của một cá nhân nghệ sĩ. Mà cá nhân nghệ sĩ đó lại thuộc về một cộng đồng, một dân tộc nhất định. Tác giả sẽ chịu ảnh hưởng, tác động, chi phối của hiện thực cuộc sống, văn hoá,   truyền thống, tâm lí… của dân tộc mình. Cho nên mỗi tác phẩm văn học đều ít nhiều mang bản sắc dân tộc.

+ Bản sắc dân tộc của văn học là một tiêu chí quan trọng đánh giá sự “vạm vỡ” của một tác phẩm. Tác phẩm văn học càng lớn, càng giá trị càng phải chứa đựng tiếng nói riêng biệt, độc đáo, bản sắc của dân tộc mình.

– Tiếng nói riêng biệt độc đáo, bản sắc văn học của mỗi dân tộc trong những tác phẩm lớn được thể hiện ở những khía cạnh quan trọng như: nội dung, hình thức nghệ thuật, tư tưởng, thông điệp (đề tài, chủ đề, ngôn ngữ, thể loại, nhân vật, thủ pháp nghệ thuật…).Tất cả phải cho thấy được nét đặc sắc, riêng biệt của mỗi dân tộc trong tương quan văn hóa chung của nhân loại.

– Tác phẩm lớn giúp người đọc nhận thức sâu sắc về truyền thống văn học, văn hóa của dân tộc mình. Đồng thời góp phần làm giàu có, phong phú thêm nền văn nghệ tiến bộ của loài người.

– Nhà văn cần có kiến thức, hiểu biết sâu rộng, tầm văn hóa cao để nhận ra cái đặc sắc, riêng biệt, cá tính của mỗi dân tộc. Đồng thời còn phải biết học hỏi, tiếp thu, sáng tạo các truyền thống văn học nước khác để làm giàu thêm truyền thống văn hóa, văn học của dân tộc mình.

2.4. Phân tích một số tác phẩm tiêu biểu:

– Bằng trải nghiệm văn học, thí sinh chọn những tác phẩm văn học tiêu biểu Việt Nam và nước ngoài thể hiện rõ vấn đề: tác phẩm văn chương lớn, tầm vóc khi thể hiện được sự riêng biệt, độc đáo của từng dân tộc trong cộng đồng văn học nhân loại.

– Phân tích các tác phẩm phải đặt trong mối liên hệ với kiến thức của lí luận đã bàn luận ở trên. Đồng thời phải thấy được khả năng tiếp nhận văn học của riêng người viết.

– Cần làm rõ tiếng nói riêng biệt độc đáo của mỗi dân tộc trong những tác phẩm lớn ở những khía cạnh quan trọng:

+ Nội dung: đề tài, quan niệm, tư tưởng…

+ Nghệ thuật: ngôn ngữ, thể loại, chi tiết, nhân vật, tình huống truyện…

Tất cả phải cho thấy được sự đặc sắc, riêng biệt bản sắc dân tộc của mỗi nền văn học trong tương quan văn học của nhân loại.

– Cần đánh giá, chỉ rõ vai trò, ý nghĩa vấn đề tiếng nói riêng biệt độc đáo của dân tộc trong những tác phẩm lớn với nghệ sĩ, người đọc và tiến trình văn học.

2.5. Đánh giá, nâng cao

– Bản sắc dân tộc tồn tại và phát triển nhờ sự đóng góp của các nghệ sĩ nhiều thế hệ. Bản sắc dân tộc mang tính khái quát rất cao nhưng cũng mang đậm dấu ấn của cá nhân. Đó là trí tuệ và tâm hồn của dân tộc được đúc kết trong những tác phẩm lớn của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ. 

– Nhận định đúng đắn về tầm quan trọng của bản sắc dân tộc trong văn học. Gợi mở những bài học cho nhà văn trong quá trình sáng tác và người đọc khi tiếp nhận tác phẩm:

+ Nhà văn cần có tầm văn hóa dân tộc rộng để sáng tác ra những tác phẩm  lớn, tầm cỡ. Hội tụ những đặc sắc tinh hoa, in dấu “căn cước” độc đáo của dân tộc, hội nhập cùng văn học thế giới.

+ Người đọc cần có vốn sống, trải nghiệm để tiếp nhận, đồng sáng tạo với tác giả; nhận ra và trân trọng tài năng, sự lao động sáng tạo của người nghệ sĩ; tự hào, yêu mến truyền thống văn hoá dân tộc.

Nhận định của Hoàng Đăng Khoa đã chạm đến bản chất sâu xa của văn học: tính dân tộc và tính nhân loại không đối lập mà bổ sung, nâng đỡ lẫn nhau. Một tác phẩm lớn chỉ thực sự “vạm vỡ” khi vừa cất lên tiếng nói riêng của dân tộc mình, vừa đối thoại được với nhân loại bằng những giá trị nhân văn phổ quát. Chính từ bản sắc dân tộc, văn học tìm thấy gốc rễ để vươn ra thế giới, để góp phần làm giàu thêm đời sống tinh thần của con người. Nhận thức ấy đặt ra trách nhiệm cho người cầm bút trong hành trình sáng tạo: phải thấu hiểu truyền thống văn hóa dân tộc, đồng thời mở rộng tầm nhìn nhân loại; và cũng đặt ra yêu cầu cho người đọc: biết trân trọng, tự hào và đồng sáng tạo với những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc mình. Trong dòng chảy toàn cầu hóa, bản sắc dân tộc trong văn học không chỉ là dấu ấn riêng, mà còn là cách để mỗi dân tộc khẳng định vị thế của mình trong cộng đồng văn hóa nhân loại.