NLVH về Nhân vật văn học và giá trị sống qua Biển người mênh mông (Nguyễn Ngọc Tư)

Đề bài:

Bàn về nhân vật văn học, Trần Đình Sử cho rằng:

        “ Chức năng chủ yếu của nhân vật là xác lập mô hình của hiện thực và thể hiện định hướng về giá trị đối với cuộc sống.”

( Trần Đình Sử, Lý luận văn học, tập 2, NXB Sư phạm Hà Nội, 2016, Tr,118)

Anh/chị hãy bình luận và làm sáng tỏ ý kiến trên qua tác phẩm Biển người mênh mông của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư.

Dàn ý chi tiết

*Giới thiệu vấn đề nghị luận:

    Vai trò của nhân vật văn học qua ý kiến của Trần Đình Sử và truyện ngắn “ Biển người mênh mông” của Nguyễn Ngọc Tư.

Trong thế giới nghệ thuật của văn chương, con người luôn là trung tâm của mọi khám phá. Bởi lẽ, thông qua nhân vật, nhà văn không chỉ kể một câu chuyện mà còn dựng lên cả một mô hình hiện thực và gửi gắm những suy tư về cuộc đời. Khi bàn về nhân vật văn học, Trần Đình Sử từng khẳng định: “Chức năng chủ yếu của nhân vật là xác lập mô hình của hiện thực và thể hiện định hướng về giá trị đối với cuộc sống.” Nhận định ấy gợi mở một cách nhìn sâu sắc về vai trò tư tưởng của nhân vật trong tác phẩm. Với truyện ngắn “Biển người mênh mông” của Nguyễn Ngọc Tư, hình tượng Phi và ông Sáu Đèo hiện lên như những phận người bé nhỏ giữa dòng đời rộng lớn, vừa phản ánh hiện thực đầy ám ảnh, vừa gợi lên những giá trị nhân văn sâu sắc về tình thân, trách nhiệm và khát vọng hạnh phúc.

* Giải thích:

+Nhân vật: là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học – cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ..

+ Xác lập mô hình của hiện thực và thể hiện định hướng về giá trị đối với cuộc sống: Qua hình tượng nhân vật, nhà văn khái quát những tính cách, hiện thực của cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời nhằm hướng người đọc đến những giá trị sống tích cực.

=> Nhận định của Trần Đình Sử đề cập đến vai trò của nhân vật trong sáng tác văn chương, đặc biệt là trong thể loại truyện. Thông qua hình tượng nhân vật, nhà văn không chỉ phản ánh hiện thực đời sống mà còn gởi gắm những thông điệp về cuộc đời.

* Bàn luận:

+  Ðối tượng chung của văn học là cuộc đời nhưng trong đó con người luôn giữ vị trí trung tâm. Vì vậy, đọc một tác phẩm, cái đọng lại nhất là hình tượng nhân vật. “Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác.”( Tô Hoài)

+ Nhân vật văn học là hình tượng mang tính ước lệ. Và khi xây dựng nhân vật, nhà văn có mục đích gắn liền nó với
những vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trong tác phẩm. Vì đằng sau tính cách, số phận chính là hiện thực mà nhà văn muốn phản ánh; là tư tưởng tình cảm mà nhà văn muốn hướng đến, là triết lí nhân sinh, thông điệp về cuộc đời.

Thí sinh có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần phân tích được *Phân tích, chứng minh qua truyện ngắn “Biển người mênh mông”  của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư

– Nguyễn Ngọc Tư là nhà văn nổi tiếng của Nam Bộ, những tác phẩm của chị thường có giọng điệu nhẹ nhàng, sâu lắng, thiết tha với những vấn đề gần gũi với cuộc sống của con người hiện nay, đặc biệt là những thân phận, mảnh đời bất hạnh.

– Truyện ngắn “Biển người mênh mông” thông qua hình tượng nhân vật, nhà văn phản ánh hiện thực về những phận người bất hạnh, nhỏ bé, đói nghèo của con người Nam Bộ trong cuộc sống hiện nay:

+ Truyện đã khắc hoạ chân thực cuộc sống của nhân vật Phi và ông Sáu Đèo, họ là đại diện cho những con người khốn khổ giữa cuộc đời:

++ Hai nhân vật không được chú trọng xây dựng nhiều về ngoại hình, hành động. Nhà văn chú trọng miêu tả nội tâm của họ thông qua nối tâm, người đọc thấy được những nỗi đau, cơ cực và cả những khát khao thầm kín.

++ Phi một chàng trai có số phận bất hạnh, có cha nhưng người đó chẳng phải cha mình. Mẹ vì mái ấm phải bỏ anh lại cho bà ngoại. Anh được bà yêu thương, chăm sóc còn mẹ anh với anh chỉ xoáng qua, không thấu hiểu, không yêu thương gì. Bà mất, anh cô đơn, lạc lõng giữa cuộc đời, làm nghề hát nay đây mai đó. Anh vô tình gặp được ông Sáu Đèo, một người có hoàn cảnh đáng thương như anh. Không thân thích nhưng ông lại quan tâm anh, yêu thương anh. Tình cảm mà anh chỉ tìm thấy ở bà ngoại của mình, nhưng cuối cùng ông sáu Đèo cũng phải chia tay anh. Từ thân phận của Phi, gợi cho chúng ta nỗi niềm của những phận đời trôi nổi, bất hạnh.  Từ hình ảnh của Phi, người đọc nhận ra được anh chính là nạn nhân của những bậc sinh thành thiếu trách nhiệm, thờ ơ với con cái.

++ Nhân vật ông Sáu Đèo là một hình ảnh chân thực về con người Nam Bộ. Cuộc sống lênh đênh sóng nước, không con cái khiến vợ chồng không hòa thuận. Ông chỉ biết tìm đến rượu để rồi trong một lần không kiềm chế được đã xích mích với vợ và vợ bỏ đi. Ông hối hận, cất công tìm kiếm. Hình ảnh của ông cũng chính là hình ảnh điển hình cho những nạn nhân bị cái đói, cái nghèo làm mất đi hạnh phúc gia đình.

– Thông qua nhân vật, nhà văn muốn gởi gắm những giá trị về cuộc sống:

+ Dù cuộc sống khó khăn nhưng Phi và ông Sáu Đèo vẫn sống với những khao khát bình dị của mình. Hình ảnh của họ cũng chính là những con người đời thường giàu tình yêu thương, đang trong hành trình tìm kiếm hạnh phúc cá nhân mà nhà văn muốn gởi gắm.

++ Mặc cảm về thân phận, Phi không muốn ảnh hưởng đến hạnh phúc của mẹ, vẫn tự lực lớn lên giữa dòng đời khó khăn. Phi chính là điển hình cho những con người giàu nghị lực trong cuộc sống.

++ Mặc dù vậy, nhân vật vẫn mang trong mình những khát khao thầm kín. Chi tiết, cuộc gặp gỡ với ông Sáu Đèo đã mang lại niềm vui cho Phi; cảm nhận được tiếng con bìm bịp khi xa ông Sáu cũng là nỗi lòng của mình khi không còn người thân bên cạnh… đã gợi cho người đọc cảm nhận được khát khao tình thân, mái ấm.

++ Ông Sáu Đèo vì lòng hối hận mà đã lặn lội, xa xứ để đi tìm người vợ của mình. Chi tiết đã tìm gần bốn mươi năm, dời nhà cả thảy ba mươi ba bận, lội gần rã cặp giò rồi mà chưa thấy không chỉ nói lên sự hối hận của ông mà đó còn là nỗi vất vả của ông trong hành trình tìm lại vợ, khao khát tìm kiếm hạnh phúc của ông.

+ Kết thúc truyện, không chỉ là nỗi niềm của nhân vật mà còn là niềm băn khoăn, nhắc nhở hướng con người ta đến những giá trị sống tích cực: Hãy biết quan tâm, yêu thương, sống có trách nhiệm với bản thân, với gia đình; dũng cảm vươn lên để tìm kiếm hạnh phúc cho chính bản thân.

* Nghệ thuật khắc họa nhân vật mới mẻ của Nguyễn Ngọc Tư:

+ Chọn ngôi kể thứ ba

+ Điểm nhìn nghệ thuật: linh hoạt, đan xen, từ điểm nhìn của người kể chuyện đến điểm nhìn của nhân vật Phi, để từ đó cho thấy được tâm trạng của nhân vật.

+ Lối trần thuật hướng nội miêu tả được nội tâm nhân vật tinh tế.

+ Cốt truyện độc đáo: Chuyện lồng chuyện, kể về nhân vật Phi nhưng đan lồng chuyện ông Sáu Đèo, từ đó gởi gắm được những tư tưởng nhân văn có giá trị, văn phong nhẹ nhàng mà thấm thía.

+ Ngôn từ giản dị, hiện đại, mang đậm hơi thở cuộc sống của người dân Nam Bộ….

Qua hình tượng nhân vật Phi và ông Sáu Đèo, Nguyễn Ngọc Tư đã dựng lên một “mô hình hiện thực” về những phận người trôi dạt giữa biển đời, nơi con người cô đơn, nghèo khó nhưng vẫn khao khát được yêu thương và được sống có ý nghĩa. Những nhân vật ấy không chỉ phản chiếu một góc khuất của đời sống Nam Bộ đương đại mà còn dẫn dắt người đọc suy ngẫm về trách nhiệm, tình thân và khát vọng tìm kiếm hạnh phúc. Từ đó, nhận định của Trần Đình Sử càng cho thấy tính xác đáng: nhân vật văn học không chỉ là hình bóng của đời sống mà còn là nơi nhà văn gửi gắm những định hướng giá trị cho con người. Văn chương, vì thế, không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần soi sáng con đường nhân sinh bằng những phận người nhỏ bé mà ám ảnh trong “biển người mênh mông”.