NLVH So sánh về cảm hứng tình yêu thời cách mạng trong hai đoạn thơ Cuộc chia ly màu đỏ và Hoa Chanh

Đề bài: Hãy viết bài văn nghị luận So sánh về cảm hứng tình yêu thời cách mạng trong hai đoạn thơ Cuộc chia ly màu đỏ và Hoa Chanh

(…) Tám năm xa gốc chanh

Giàn trầu, cầu ao vắng bóng

Anh nhớ ngày đi,

Hai đứa nhìn nhau yên lặng

Chúng mình chưa hẹn một lời

Dặm đường hành quân

Những chiến dịch dài

Nỗi nhớ quê nhà

Giục chân bước gấp

Tiếng em thầm thì ngày đêm vẫn nhắc:

Khi Tổ quốc cần

Chúng mình biết hi sinh!

– Giữ lấy cầu ao

Giữ lấy gốc chanh,

Giữ lấy giàn trầu

Giữ xanh mái tóc!

Hôm nay trở về, một chân anh mất

Nhưng quê hương tất cả hãy còn…

 (Trích: Hoa Chanh, Nguyễn Bao, in trên Tuần báo của Hội nhà văn Việt Nam, tr5, 17/5/1957)

 

Đó là cuộc chia ly chói ngời sắc đỏ

Tươi như cánh nhạn lai hồng

Trưa một ngày sắp ngả sang đông

Thu, bỗng nắng vàng lên rực rỡ

 

Tôi nhìn thấy môt cô áo đỏ

Tiễn đưa chồng trong nắng vườn hoa

Chồng của cô sắp sửa đi xa

Cùng đi với nhiều đồng chí nữa

 

Chiếc áo đỏ rực như than lửa

Cháy không nguôi trước cảnh chia ly

Vườn cây xanh và chiếc nón trắng kia

Không giấu nổi tình yêu cô rực cháy.

Không che được giọt nước mắt cô đã chảy

Những giọt long lanh nóng bỏng sáng ngời

(…)

Cây si xanh gọi họ đến ngồi

Trong bóng rợp của mình, nói tới ngày mai

Ngày mai sẽ là ngày sum họp

Đã tỏa sáng những tâm hồn cao đẹp!

Nắng vẫn còn ngời trên những lá cây si

Và người chồng ấy đã ra đi…

 

Cả vườn hoa ngập tràn nắng xế

Những cánh hoa đỏ vẫn còn rung nhè nhẹ

Gió nói tôi nghe những tiếng thì thào

« Khi tổ quốc cần, họ biết sống xa nhau… »

(…)

(Trích: Cuộc chia ly màu đỏ, Nguyễn Mỹ, Tuyển tập thơ Việt Nam 1945-1975, NXB Giáo dục, 1981)

Chú thích

1. Nhà thơ Nguyễn Bao sinh ngày 18 tháng 11 năm 1932 tại làng Sét, xã Định Hải, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa

Hoa chanh  được ông viết tháng 2-1957, khi đang là sinh viên năm thứ hai Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Khi hỏi thành công của bài thơ, ông tâm sự “Lứa tuổi chúng tôi còn say với chất trữ tình, và hùng tráng của thơ kháng chiến, cảm hứng thẩm mỹ về Tổ quốc và nhân dân, về lịch sử và chiến thắng vẫn là cảm hứng chủ đạo”. Đó là ngọn nguồn cho nội dung, nghệ thuật phong cách thể hiện của Hoa chanh..

2. Nguyễn Mỹ sinh ngày 21 tháng 2 năm 1935, tại thôn Trung Lương, xã An Nghiệp, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên; hy sinh ngày 16 tháng 5 năm 1971 tại bờ sông Đăk Ta (Trà My, tỉnh Quảng Nam).

Bài thơ được viết vào tháng 9 năm 1964. Khi ấy đế quốc Mỹ bắt đầu cuộc chiến tranh leo thang, dùng không quân và hải quân đánh phá ra miền Bắc nước ta. Hưởng ứng lời kêu gọi cứu nước của Đảng và Hồ Chủ tịch, thanh niên cả nước đã lên đường “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, từ đó đã diễn ra thường xuyên những cuộc chia tay của mẹ tiễn con, vợ tiễn chồng, người yêu tiễn người yêu, bạn bè tiễn nhau vào các chiến trường chiến đấu … Trong rất nhiều cuộc chia ly ấy, trái tim nhà thơ đã rung lên khi chứng kiến cuộc chia tay của một cặp vợ chồng mà người vợ (nhân vật của bài thơ ) là “một cô áo đỏ”. Và, nhà thơ đã đặt tên cho bài thơ của mình: “Cuộc chia ly màu đỏ”.

Dàn ý chi tiết

Trong những năm tháng chiến tranh, tình yêu không chỉ là câu chuyện của hai trái tim mà trở thành một phần của vận mệnh dân tộc. Giữa khói lửa và chia ly, con người vẫn yêu say đắm, nhưng tình yêu ấy được soi rọi bởi ánh sáng của lý tưởng và trách nhiệm với Tổ quốc. Bởi thế, thơ ca kháng chiến đã khắc họa một kiểu tình yêu đặc biệt – vừa riêng tư, thiết tha, vừa mang vẻ đẹp lớn lao của thời đại. Hoa Chanh của Nguyễn Bao và Cuộc chia ly màu đỏ của Nguyễn Mỹ là hai tiếng nói tiêu biểu cho cảm hứng ấy. Hai đoạn thơ gặp nhau ở vẻ đẹp chung của tình yêu thời cách mạng, đồng thời tỏa sáng những sắc thái riêng, góp phần làm nên diện mạo tinh thần của một thế hệ sống và yêu trong gian khổ mà anh hùng.

* Giới thiệu hai đoạn thơ và định hướng so sánh: hai đoạn thơ vừa có sự gặp gỡ trong cảm hứng nghệ thuật vừa có điểm đặc sắc, hấp dẫn riêng.

* Triển khai vấn đề nghị luận:

– Phân tích điểm tương đồng trong cảm hứng về tình yêu thời cách mạng qua hai đoạn thơ:

+ Cảm hứng về tình yêu thời cách mạng được thể hiện chân thành, thiết tha, nồng hậu, mãnh liệt qua thể thơ tự do, ngôn ngữ giàu hình ảnh, giọng thơ xúc động, da diết cùng nhiều biện pháp nghệ thuật.

+ Bản tuyên ngôn của tình yêu thời cách mạng, khẳng định và cổ súy cho một quan niệm mới về tình yêu với ba nội hàm của một trật tự luận lý nhất quán: Yêu nhau thắm thiết  –  nhưng vì lý tưởng, sẵn sàng hy sinh hạnh phúc – hy sinh hạnh phúc nhưng trong lòng vẫn thuỷ chung, tình yêu vẫn nguyên vẹn.

+ Điểm sáng chung đúc tinh anh của cả một thế hệ những con người sống, chiến đấu và yêu nhau trong ánh sáng của những lý tưởng đẹp đẽ, đầy sức quyến rũ.

– Điểm khác biệt, sức hấp dẫn riêng trong cảm hứng về tình yêu qua hai đoạn thơ: 

+ Đoạn thơ của tác giả Nguyễn Bao thể hiện góc nhìn tình yêu trong nỗi nhớ của người lính ra trận, nỗi nhớ về em, nỗi nhớ quê nhà, những kỉ niệm bình dị bên giàn trầu gốc cau và chính tình yêu ấy đã biến thành sức mạnh diệu kì, nâng đỡ con người trên chiến trường máu lửa. Cái kết của nhân vật rất có hậu Hôm nay trở về, một chân anh mất/ Nhưng quê hương tất cả vẫn còn…

+ Đoạn thơ của tác giả Nguyễn Mỹ: góc nhìn tình yêu thể hiện trong niềm tin, nỗi nhớ của người vợ khi có chồng ra trận. Chiếc áo đỏ mà người vợ mặc không chỉ biểu tượng cho tình yêu mãnh liệt mà còn là nguồn sức mạnh, niềm tin dành cho chồng mình trên con đường gian khổ phía trước. Dù cảnh chia ly đẫm nước mắt, người vợ vẫn không hề bi thương, mà trái lại, giọt nước mắt ấy thể hiện sự quyết tâm, niềm tin vào ngày trở về của người chồng và chiến thắng của dân tộc. Cái kết nhuốm màu bi thương khi người chồng hi sinh trên chiến trường để phụng sự lí tưởng cao đẹp của Tổ quốc…

–  Yếu tố tạo nên điểm tương đồng và khác biệt: sự đồng điệu của tâm hồn thi nhân với tổ quốc thời chiến, với tình yêu lứa đôi, với lí tưởng cách mạng; sự sáng tạo thuộc về phong cách tác giả, đặc trưng thơ ca, xu hướng thời đại…

* Kết thúc vấn đề nghị luận:

–  Khẳng định ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá 2 đoạn thơ viết về đất nước.

– Nêu cảm nhận chung, ấn tượng của bản thân về các đoạn thơ.

Đặt Hoa Chanh và Cuộc chia ly màu đỏ trong thế đối sánh, có thể nhận ra tình yêu thời cách mạng hiện lên vừa bình dị như gốc chanh, giàn trầu quê nhà, vừa rực cháy như màu áo đỏ giữa nắng vườn hoa. Một bên là nỗi nhớ âm thầm của người lính, một bên là niềm tin cháy bỏng của người ở lại; nhưng ở cả hai, tình yêu đều hướng về Tổ quốc, chấp nhận chia ly, hi sinh để gìn giữ những giá trị lớn lao hơn hạnh phúc cá nhân. Những vần thơ ấy không chỉ lưu giữ một cảm xúc riêng của quá khứ mà còn làm sáng lên vẻ đẹp tinh thần của cả một thế hệ. Đọc lại hôm nay, ta vẫn thấy tình yêu ấy như một dòng chảy bền bỉ, nhắc nhở con người về sức mạnh của lý tưởng, của hi sinh và của những trái tim biết yêu đến tận cùng trong lịch sử dân tộc.