NLVH Làm sáng tỏ quan niệm lao động nghệ thuật của Mác-xen Pruxt: Đôi mắt mới của người nghệ sĩ trong bài thơ Đất nước bè trầm

Đề bài:

Bàn về lao động nghệ thuật của nhà văn, Mác – xen Pruxt cho rằng: Một cuộc thám hiểm thực sự không phải ở chỗ cần một vùng đất mới mà cần một đôi mắt mới.

Anh/Chị hãy làm rõ đôi mắt mới của người nghệ sĩ trong bài thơ sau:

ĐẤT NƯỚC BÈ TRẦM

Đất nước ngàn năm hát khúc bè trầm

những gò đống chất cao như núi

còn núi thì âm thầm cúi xuống

đỡ nàng vọng phu trong cơn tuyệt vọng

khổ đau kiếp đá trời trồng 

Đất nước ngàn năm vang những nốt trầm

đàn bầu não lòng

mõ, phách chiêu hồn

tình tang trống cơm, trống đế

réo rắt đàn nhị

đêm đêm tiếng nguyệt vọng về

Đất nước ngàn năm thổn thức triệu câu thơ

những tục ngữ, ca dao

những hò, vè, bát, cú

được làm ra từ người không biết chữ

nhưng biết yêu dân tộc của mình

Những câu thơ lấm láp giữa đất bùn

cất lên đêm làm vầng trăng tỏ mãi

những câu thơ khiến triệu người đứng dậy

cầm cuốc, cày… đánh đuổi xâm lăng

những câu thơ như lá rách, lá lành 

nương vào nhau khi bão giông dồn đến

điệu và vần như thừng, như chão

tựa lấy nhau như khúc ruột mềm

Đất nước ngàn năm vang khúc bè trầm

những mộ gió mọc lên dài mãi

những thân xác vẫn không thôi nằm lại

chụm nhau vào, kê đảo thêm cao.

(Theo Đoàn Văn Mật, Giữa hai chiều thời gian, NXB Hội nhà văn, 2007)

Dàn ý chi tiết

Mác–xen Pruxt từng gợi ra một quan niệm sâu sắc về sáng tạo nghệ thuật: điều làm nên cuộc thám hiểm đích thực của người nghệ sĩ không phải là những miền đất xa lạ, mà là một cách nhìn mới mẻ trước hiện thực quen thuộc. Văn chương, vì thế, là hành trình không ngừng làm mới cái nhìn, phát hiện những chiều sâu khuất lấp trong lịch sử, đời sống và tâm hồn con người. Với bài thơ Đất nước bè trầm, Đoàn Văn Mật đã nhìn đất nước từ một góc độ khác thường: không chỉ là bản anh hùng ca rực rỡ mà còn là khúc bè trầm của đau thương, mất mát và bền bỉ. Chính “đôi mắt mới” ấy đã đem đến một cảm nhận sâu sắc, nhân văn về lịch sử và số phận dân tộc.

* Xác định được các ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận.

* Sắp xếp được hệ thống ý hợp lí theo đặc điểm bố cục của kiểu đoạn văn.

Một số gợi ý:

– Giải thích: ảo tưởng về bản thân là giới trẻ nhận thức không đúng về năng lực, trình độ của mình; nhầm tưởng sự chú ý của dư luận trước những hành động kì quặc, lập dị, trái thuần phong mĩ tục với sự ca ngợi, tôn vinh.

– Hậu quả:

+ Cá nhân: bị dư luận chê trách, phê phán vì những hành vi trái với thuần phong mĩ tục; phải trả giá đắt cho những hành vi sai lầm của bản thân; không nhận ra giá trị thực của bản thân; không xác định được mục đích sống có ý nghĩa;…

+ Cộng đồng: truyền thống văn hóa, đạo đức của dân tộc bị xem nhẹ; làm xuất hiện một số trào lưu sống tiêu cực; nêu gương xấu cho thế hệ sau; tạo những cách hiểu sai về giá trị con người cũng như chuẩn mực đạo đức, văn hóa;…

– Mở rộng: Đề cao nhiều bạn trẻ đang nỗ lực từng ngày để tìm hiểu, khám phá năng lực thực của bản thân, sống theo chuẩn mực của đạo đức và pháp luật; cảnh báo nhiều bạn trẻ không ảo tưởng nhưng lại tự ti, mặc cảm, không dám vươn lên để khẳng định vị trí, giá trị của mình; nhiều bạn trẻ có ước mơ  nhưng lại xa rời thực tế dẫn đến viển vông, hão huyền…

– Bài học: Nhận thức đúng về năng lực bản thân; tỉnh táo, sáng suốt để không ảo tưởng hoặc tự ti trước đánh giá của người khác; điều chỉnh mục tiêu khi thấy không còn phù hợp để tránh lãng phí thời gian, công sức; có ý thức trau dồi, mở mang hiểu biết; sống có ý chí, nghị lực, niềm tin,…

Bằng cái nhìn nghiêng về tầng sâu lịch sử và số phận con người, Đoàn Văn Mật đã thể hiện rõ “đôi mắt mới” của người nghệ sĩ khi viết về đất nước. Không chỉ ngợi ca những chiến công hiển hách, bài thơ còn lắng nghe những âm trầm của thời gian, những đau thương lặng lẽ kết tinh thành bản sắc dân tộc. Từ núi vọng phu, tiếng đàn bầu, câu ca dao dân gian đến những mộ gió dài theo bờ biển, tất cả hiện lên như những nốt trầm bền bỉ trong bản hòa ca lịch sử. Cách nhìn ấy không làm giảm đi vẻ đẹp của đất nước, mà trái lại, làm cho tình yêu Tổ quốc trở nên sâu sắc, thấm thía hơn. Qua đó, bài thơ cho thấy: đôi mắt mới của người nghệ sĩ chính là khả năng nhìn thấy chiều sâu nhân văn trong những gì tưởng đã quen thuộc, để từ đó đánh thức trong lòng người đọc một ý thức trân trọng lịch sử, văn hóa và thân phận con người Việt Nam.