NLVH Bàn luận điểm nhìn trần thuật và tính đối thoại của truyện kể qua văn bản Bà ngồi ở góc nhà

– Câu chuyện: là nội dung của tác phẩm tự sự bao gồm nhân vật, bối cảnh và sự kiện được sắp xếp theo trật tự thời gian.

– Điểm nhìn: được hiểu là vị trí để quan sát, cảm nhận, trần thuật, đánh giá các nhân vật và sự kiện.

–  Câu chuyện được kể có thể gắn với một điểm nhìn: có nghĩa chỉ có một điểm nhìn duy nhất trong toàn bộ câu chuyện. Lúc đó, người kể chuyện sẽ thấu suốt mọi việc.

– Nhưng cũng có thể câu chuyện được kể từ nhiều điểm nhìn, gắn với nhiều quan điểm, cách đánh giá khác nhau: Nhiều điểm nhìn  – có thể là của tác giả, của nhân vật, lúc đó sự đánh giá sẽ đa chiều.

– Điều này tạo nên tính đối thoại của tác phẩm và đặt người đọc vào một vai trò chủ động, tích cực hơn trong việc dẫn giải và đánh giá: việc lựa chọn điểm nhìn trong quá trình kể chuyện sẽ mang lại nhiều giá trị thẩm mĩ.

=> Nhận định trên đề cập đến một đặc điểm quan trọng của thể loại truyện ngắn: điểm nhìn và sự thay đổi điểm nhìn cũng như vai trò quan trọng của điểm nhìn trần thuật trong sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ,  Việc xác định và lựa chọn điểm nhìn để tái hiện đời sống giúp nhà văn nhìn sâu vào cuộc sống cũng như tạo nên tính dân chủ, đối thoại cho tác phẩm.

Hướng dẫn chấm:

– Giải thích rõ ràng, phù hợp: tối đa 1,0 điểm

– Giải thích chung chung, chưa rõ ràng: tối đa 0,5 điểm

– Mọi tác phẩm văn học đều xuất phát từ điểm nhìn cụ thể. Nghệ sĩ không thể miêu tả, trần thuật các sự kiện về đời sống được nếu không xác định cho mình một điểm nhìn đối với sự vật, hiện tượng. Vì vậy, điểm nhìn là một trong những yếu tố hàng đầu của sự sáng tạo.

– Điểm nhìn trong tác phẩm tự sự phân chia thành nhiều loại: điểm nhìn của người kể chuyện (điểm nhìn toàn tri) và điểm nhìn của nhân vật được kể (điểm nhìn hạn tri); điểm nhìn bên ngoài và điểm nhìn bên trong; điểm nhìn không gian và điểm nhìn thời gian; … Điểm nhìn còn mang tính tâm lí, tư tưởng, gắn liền với vai kể của người kể chuyện hoặc hoàn cảnh, trải nghiệm của nhân vật.

– Trong tác phẩm tự sự, truyện kể được tạo nên từ nơi bắt đầu điểm nhìn. Đó là điểm bắt đầu và chi phối sâu sắc đến tác phẩm. Điểm nhìn nghệ thuật giúp người kể chuyện xác định các yếu tố để kể, miêu tả, bình luận, phương thức kể chuyện, ngôi kể, lời kể,… Tất cả các yếu tố này sẽ kết hợp với nhau để giúp nhà văn tái hiện hiện thực đời sống một cách chân thực, sâu sắc nhât.

– Không chỉ giúp nhà văn tái hiện hiện thực, điểm nhìn nghệ thuật còn giúp người đọc thâm nhập vào tác phẩm trên bình diện nghệ thuật, khám phá giá trị nội dung tư tưởng mà nhà văn gửi gắm ở đứa con tinh thần của mình.Từ việc phân tích điểm nhìn nghệ thuật của tác phẩm, người đọc còn có thể tìm ra được nét riêng độc đáo trong phong cách nghệ thuật của mỗi nhà văn, góp phần làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm trong lòng bạn đọc.

– Hơn nữa, việc có một hay nhiều điểm nhìn trong tác phẩm sẽ tạo nên tính đối thoại đa chiều; từ đó giúp người đọc có nhiều chiêm nghiệm sâu sắc hơn, cảm nhận rõ hơn tư tưởng mà nhà văn muốn gửi gắm.

– Khái quát về điểm nhìn trong truyện: Trong truyện, nhà văn đã Ma văn Kháng đã lựa chọn điểm nhìn toàn tri – tác giả là người  kể lại câu chuyện. Người trần thuật là người biết hết mọi việc, chứng kiến mọi chuyện, kể lại cho độc giả thấy, tạo được góc nhìn vừa khái quát, vừa khách quan, chân thực cho bạn đọc.

– Từ điểm nhìn của người kể chuyện toàn tri, tác giả đã dẫn dắt người đọc khám phá giá trị nội dung, tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm:

+ Về nội dung: Tái hiện cuộc sống của người già ở một ngôi nhà cũ. Trong ngôi nhà đó, bà sống một cuộc sống cô đơn, tĩnh lặng và lạc lõng bởi sự hờ hững của những đứa cháu dù bà đã có thái độ chấp nhận. Bên cạnh đó là sự thức tỉnh những đứa cháu vô tâm qua thái độ quyết liệt, thẳng thắn của người cha, người mẹ. Sự tái hiện này khá bao quát qua việc kể lại thái độ của những đứa cháu, của cha mẹ chúng.

+Tư tưởng của tác giả: Không đồng tình với thái độ sống vô tâm, ích kỷ của những người cháu; cần yêu thương, biết ơn, cảm thông, tôn trọng người lớn tuổi; cần biết về đạo hiếu, trân trọng tình cảm gia đình, tăng cường sự kết nối giữa các thế hệ; lên tiếng cảnh báo về một hiện thực xã hội hiện nay– sự đối xử thiếu tử tế với những người cao tuổi. Khiến mọi người phải tự nhìn lại mình.

=> Điểm nhìn đã giúp nhà văn làm sáng tỏ chủ đề tác phẩm và tư tưởng tác giả.

+ Về nghệ thuật: Điểm nhìn bên ngoài ngôi kể thứ ba đãtác động, chi phối đến các yếu tố nghệ thuật của tác phẩm:

++ Cốt truyện: Ngắn gọn, theo trình tự thời gian.

+ +Tình huống: Bà cụ ngồi ở góc nhà, một không gian nhỏ hẹp và yên tĩnh, phản ánh sự đơn độc và sự cô đơn của bà. Cảnh vật xung quanh, thái độ của những đứa cháu đều góp phần tạo nên bức tranh về một cuộc đời đầy mất mát và sự lãng quên.

++ Nhân vật: Chủ yếu miêu tả qua lời nói, hành động, qua các chi tiết tiêu biểu

++ Ngôn ngữ nhân vật : sinh động, gần gũi, mang đậm hơi thở cuộc sống.

– Đánh giá chung: Một câu chuyện ngắn nhưng với việc lựa chọn điểm nhìn là người kể chuyện biết hết, tác giả đã giúp cho người đọc thấy được một lát cắt của hiện thực đời sống, gửi gắm nhiều thông điệp giàu tính nhân văn. Qua đó thấy được nghệ thuật trần thuật đặc sắc và ngòi bút đâm chất tình, chất đời của nhà văn Ma Văn Kháng.

Hướng dẫn chấm:

– Thí sinh phân tích đầy đủ, sâu sắc: tối đa 5,5 điểm.

– Thí sinh hiểu đề, phân tích chưa đầy đủ hoặc chưa sâu sắc: tối đa 4,0 điểm.

– Thí sinh phân tích chung chung, chưa rõ các biểu hiện: tối đa 3,0 điểm.

– Thí sinh phân tích sơ lược, không rõ các biểu hiện: tối đa 2,0 điểm.

– Thí sinh không phân tích: 0 điểm.

– Ý kiến đã khẳng định đặc điểm và vai trò quan trọng của điểm nhìn trần thuật, có tác dụng định hướng với người sáng tác và người tiếp nhận.

– Với người sáng tác: nhà văn phải có ý thức và tài năng trong việc lựa chọn điểm nhìn trần thuật để tái hiện đời sống. Từ đó, tác phẩm không những có giá trị nhận thức sâu rộng mà còn có giá trị thẩm mĩ cao đồng thời nhà văn khẳng định được phong cách nghệ thuật của mình.

– Với người tiếp nhận: người đọc ý thức được điểm nhìn trần thuật là một kênh quan trọng trong quá trình khám phá thế giới nghệ thuật của nhà văn, nâng cao kiến thức về phương diện này để tiếp nhận tác phẩm một cách tốt nhất.

Hướng dẫn chấm:

– Thí sinh bàn luận đầy đủ, sâu sắc: 1,0 điểm.

– Thí sinh bàn luận không đầy đủ, sâu sắc: tối đa 0,5 – 0,75 điểm.

– Thí sinh bàn luận chung chung, chưa rõ các biểu hiện: tối đa 0,25 điểm.

– Thí sinh không bàn luận: 0 điểm.