NLVH Thơ là cách thể hiện vẻ đẹp của con người và thời đại một cách cao quý

Đề bài:

“Thơ là cách thể hiện vẻ đẹp của con người và thời đại một cách cao quý”. (Sóng Hồng)

Anh/ chị hãy làm sáng tỏ nhận định trên qua việc cảm nhận vẻ đẹp hình tượng người mẹ Việt Nam qua hai đoạn thơ sau:

–   Mẹ Việt Nam ơi!
Đêm nay con về gối đầu trên cánh tay của Mẹ
Ôi cánh tay rắn rỏi, dịu hiền
Lấm láp bùn lầy nhưng ấm áp niềm tin
Đó là hai cánh đê sông Hồng của Mẹ
Mẹ phả vào mặt con nồng nàn mùi sữa
Của những đồng xa nguyên vẹn như mùa
Con đã đi xa từ thuở ấy đến giờ
Nay bọn Mỹ còn cắt chia Đất Nước
Nhưng đêm đêm con trở về thân thuộc
Ngủ trên cánh tay Mẹ hiền từ cay đắng nuôi con
Trong tháng năm chớp bể mưa nguồn
Ru con lớn và làm người thương Mẹ…

(Nguyễn Khoa Điềm⁽¹⁾, Mặt đường khát vọng, Thơ Việt Nam 1945-1975)

– Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu..

Nghe dịu nỗi đau của mẹ

Ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ

Các anh không về, mình mẹ lặng im.

Đất nước tôi

Từ thuở còn nằm nôi

Sáng chắn bão giông, chiều ngăn nắng lửa

Lao xao trưa hè một giọng ca dao

 

Xin hát về Người, đất nước ơi!

Xin hát về Mẹ, Tổ quốc ơi!

Suốt đời lam lũ

Thương lũy tre làng bãi dâu, bến nước

Yêu trọn tình đời, muối mặn gừng cay

(Tạ Hữu Yên⁽²⁾, Đất nước, Tuyển tập Tạ Hữu Yên, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2006)

Chú thích:

^{(1)Nguyễn Khoa Điềm (1943), quê ở Thừa Thiên Huế. Ông là một trong những nhà thơ trẻ tiêu biểu thời chống Mỹ cứu nước. Thơ ông giàu chất trí tuệ, cảm xúc được dồn nén và có nhiều liên tưởng phong phú. Trường ca Mặt đường khát vọng được sáng tác năm 1971 tại chiến khu Trị – Thiên, nhằm thức tỉnh một bộ phận thanh niên vùng đô thị tạm chiếm Miền Nam Tổ quốc. Trường ca gồm có 9 chương, đoạn trích thuộc chương V của trường ca.}

^{(2)Tạ Hữu Yên (1927-2013), quê ở huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.Ông là một nhà văn, nhà thơ, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông được xem là nhà thơ có số bài thơ được phổ nhạc nhiều nhất Việt Nam. Ông còn có các bút danh khác như Lê Hữu, Xuân Hữu, Đông Xuân, Cử Tạ. Thơ Tạ Hữu Yên dung dị, hàm súc, tài hoa, giàu nhạc điệu, lại gần gũi với thiên nhiên, với con người, đặc biệt là những tình cảm, lòng kính yêu mà nhà thơ đã dành cho quê hương, Đảng Cộng sản Việt Nam hay chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài thơ “Đất nước” được sáng tác năm 1984 và được nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn phổ nhạc thành bài hát nổi tiếng “Đất nước tôi”.}

Dàn ý chi tiết

Thơ ca, từ thuở ra đời, đã mang trong mình sứ mệnh khám phá và tôn vinh vẻ đẹp của con người trong dòng chảy của lịch sử. Khi bàn về bản chất của thơ, Sóng Hồng từng khẳng định: “Thơ là cách thể hiện vẻ đẹp của con người và thời đại một cách cao quý.” Đó không chỉ là lời định nghĩa về chức năng nghệ thuật của thơ, mà còn là một tuyên ngôn thẩm mỹ: thơ ca chân chính phải chạm đến cái đẹp nhân bản và tinh thần thời đại. Trong nền thơ Việt Nam hiện đại, hình tượng người mẹ – biểu tượng của quê hương, dân tộc và lịch sử – đã trở thành một cảm hứng lớn lao. Qua hai đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm và Tạ Hữu Yên, vẻ đẹp người mẹ Việt Nam hiện lên vừa lam lũ, hi sinh, vừa anh hùng, cao cả, qua đó làm sáng rõ nhận định sâu sắc của Sóng Hồng.

* Giải thích

“Thơ là cách thể hiện vẻ đẹp của con người và thời đại một cách cao quý”.

+Dù ở thời đại nào, thơ ca cũng có những bến bờ được tạo dựng bằng hiện thực đời sống.

+Dù thơ có phản ánh hiện thực đời sống theo cách trực tiếp hay gián tiếp, đề tài hiện đại hay truyền thống thì điều cốt lõi vẫn là người làm thơ phải viết được tác phẩm tôn lên mọi vẻ đẹp cho con người, vì con người, cho thời đại. Chỉ có như vậy mới tạo nên sự vững bền cho thơ ca và nhà thơ mới hoàn thành sứ mệnh của mình.

=> Nhận định của Sóng Hồng đã đề cập đến đặc trưng của thơ ca: Thơ là nghệ thuật ngôn từ, ngôn từ trong thơ phản ánh vẻ đẹp của con người và thời đại một cách cao quý; qua đó thể hiện tư tưởng, tình cảm trong trái tim của người nghệ sĩ. Đó là hai yếu tố làm nên giá trị sâu sắc của một bài thơ hay.

Phân tích, chứng minh và bình luận nhận định qua 2 đoạn trích thơ

– Thơ thể hiện vẻ đẹp của con người và thời đại qua đoạn trích trong trường ca Mặt đường khát vọng – Nguyễn Khoa Điềm

Khái quát tác giả, tác phẩm

– Nguyễn Khoa Điềm (1943), quê ở Thừa Thiên Huế. Ông là một trong những nhà thơ trẻ tiêu biểu thời chống Mỹ cứu nước. Thơ ông giàu chất trí tuệ, cảm xúc được dồn nén và có nhiều liên tưởng phong phú.

– Trường ca Mặt đường khát vọng được sáng tác năm 1971 tại chiến khu Trị – Thiên, nhằm thức tỉnh một bộ phận thanh niên vùng đô thị tạm chiếm Miền Nam Tổ quốc. Trường ca gồm có 9 chương, đoạn trích thuộc chương V của trường ca.

  Phân tích các khía cạnh của /đoạn trích:

–  Đề tài, chủ đề: đoạn trích nằm trong trường ca với đề tài Đất nước trong đau thương nhưng luôn kiên cường bất khuất.

– Hình tượng biểu tượng nổi bật trong đoạn trích là hình tượng người mẹ Việt Nam:

+ Người mẹ nông dân lam lũ khổ cực

+ Người mẹ kiên cường dũng cảm trong đấu tranh chống kẻ thù xâm lược: “Ôi cánh tay rắn rỏi, dịu hiền”

+ Người mẹ có vai trò to lớn với con – người chiến sĩ cách mạng: đem đến sự bình yên, nuôi dưỡng tâm hồn đẹp đẽ.

à là hình ảnh biểu tượng cho đất nước Việt Nam anh dũng mà hiền hoà, nhân hậu – cho thời đại khổ đau mà rất đổi tự hào

– Tình cảm của nhân vật trữ tình: yêu mến, biết ơn người mẹ – mẹ Tổ Quốc

– Nghệ thuật: từ ngữ giản dị, mộc mạc, cảm xúc chân thành, giọng điệu tha thiết yêu thương. Hình ảnh so sánh: “Đó là hai cánh đê sông Hồng của Mẹ/ Mẹ phả vào mặt con nồng nàn mùi sữa”, xây dựng hình ảnh tương phản giữa mẹ dịu hiền với sự tàn khốc của chiến tranh.

Thơ thể hiện vẻ đẹp của con người và thời đại qua đoạn trích “ Đất Nước” Tạ Hữu Yên

Khái quát về tác giả, tác phẩm:

– Tạ Hữu Yên (1927-2013), quê ở huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.Ông là một nhà văn, nhà thơ, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông được xem là nhà thơ có số bài thơ được phổ nhạc nhiều nhất Việt Nam. Thơ Tạ Hữu Yên dung dị, hàm súc, tài hoa, giàu nhạc điệu, lại gần gũi với thiên nhiên, với con người.

– Bài thơ “Đất nước” được sáng tác năm 1984 và được nhạc sĩ Phạm Minh Tuấn phổ nhạc thành bài hát nổi tiếng “Đất nước tôi”.

 Phân tích các khía cạnh của đoạn trích

–  Đề tài, chủ đề: đất nước với tình yêu tha thiết và nỗi xót đau trước tình cảnh chiến tranh đau thương mất mát.

– Hình tượng biểu tượng nổi bật trong đoạn trích là hình tượng người mẹ Việt Nam:

+ Người mẹ nông dân lam lũ khổ cực: “Lấm láp bùn lầy”

+ Người mẹ gánh chịu nhiều đau thương mất mát: “Ba lần tiễn con đi, hai lần khóc thầm lặng lẽ”

+ Người mẹ với những hi sinh thầm lặng, đơn độc: “Các anh không về, mình mẹ lặng im”

à là hình ảnh biểu tượng cho đất nước Việt Nam đau thương mà anh dũng kiên cường.

– Tình cảm của nhân vật trữ tình: yêu mến, biết ơn, tự hào và ngợi ca về người mẹ Việt Nam, đất nước Việt Nam anh hùng.

– Nghệ thuật: từ ngữ giàu hình ảnh quen thuộc, gần gũi: luỹ tre, bãi dâu, giếng nước, cảm xúc chân thành, giọng điệu tha thiết yêu thương, sử dụng hình ảnh so sánh ví von giàu sức gợi: “Đất nước tôi thon thả giọt đàn bầu”.

3. đánh giá 2 đoạn trích thơ.

– Cùng đề tài, cùng cảm hứng ngợi ca, yêu mến, tự hào.

– Cảm nhận về đất nước đều chân thực, mộc mạc qua hình tượng người mẹ lam lũ mà kiên cường, bất khuất. Hình tượng người mẹ hiện lên như biểu tượng của một Việt Nam kiên cường, bất khuất trong đau thương mất mát.

– Đều lựa chọn thể thơ tự do, cảm xúc dạt dào, mãnh liệt.

– Ngôn từ mộc mạc, giản dị, gần gũi thân thương.

– Giàu tính nhạc.

– Cảm hứng trữ tình:

+ Ở đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm, cảm xúc bắt nguồn từ sự cảm nhận vẻ đẹp ấm áp, chở che của người mẹ Việt Nam à Khẳng định vai trò to lớn của người mẹ quê hương, của đất nước đối với mỗi người, từ đó nêu cao ý thức đấu tranh để bảo vệ đất nước.

+ Ở đoạn thơ của Tạ Hữ Yên, cảm xúc được khơi nguồn từ hình ảnh người mẹ Việt Nam anh hùng đã chịu nhiều mất mát hi sinh trong chiến trường; sự đơn độc, lặng lẽ trong hoà bình, giữa sự đoàn tụ của bao gia đình.

 =>Cảm hứng thơ ca của cả hai bài thơ đều bắt nguồn từ tình yêu đất nước thiết tha, sâu nặng của hai nhà thơ.

– Mỗi nhà thơ mang một phong cách sáng tác riêng:

+ Nguyễn Khoa Điềm có giọng thơ triết lí, trữ tình chính luận nên mỗi vần thơ đều chứa đựng những chiêm nghiệm và thông điệp ý nghĩa tác động sâu xa đến lí chí người đọc.

+ Tạ Hữu Yên có giọng thơ mộc mạc, dung dị với cảm xúc chân thành tha thiết, làm rung động sâu sắc rái tim người đọc.

– Hai đoạn trích tiêu biểu cho phong cách sáng tác thơ ca của hai nhà thơ

– Chủ đề hai tác phẩm phản ánh tâm tư, tình cảm của lớp thế hệ trẻ thời kì đấu tranh chống Mĩ và giai đoạn đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa: yêu nước và tự hào dân tộc.

– Giá trị thông điệp gửi gắm: khơi dậy ở độc giả lòng yêu nước và ý thức trân trọng thành quả của cách mạng.

*  Đánh giá, mở rộng vấn đề:

+ Văn học là nghệ thuật ngôn từ. Văn học nói chung, thơ ca nói riêng lấy ngôn từ làm chất liệu để xây dựng hình tượng và biểu đạt cảm xúc, nội dung, tư tưởng, đồng thời cũng là một phương diện thể hiện tài năng, phong cách của nhà văn, nhà thơ.

+ Ngôn ngữ thơ là ngôn từ, câu chữ đã được người nghệ sĩ mã hóa, chắt lọc từ đời sống, tạo nên tinh hoa nghệ thuật đặc sắc. Đặc trưng của ngôn ngữ thơ là giàu tính hình tượng và có sức gợi hình, gợi cảm cao… tạo nên những cách diễn đạt tinh tế, sinh động, sâu sắc.

+ Vai trò của ngôn ngữ thơ: Ngôn ngữ trong thơ chính là phương tiện để thể hiện tiếng nói tâm hồn với những cung bậc, trạng thái cảm xúc phong phú, mãnh liệt của chủ thể trữ tình.

– Ý kiến của Sóng Hồng vô cùng sâu sắc, độc đáo khi đề cập đến giá trị của thơ ca, có tác dụng định hướng cho người sáng tác và người tiếp nhận:

+ Nhà thơ cần có những tình cảm phong phú, cao đẹp, biết mở rộng tâm hồn mình trước cuộc đời, con người; đồng thời phải có sự cẩn trọng kiếm tìm ngôn từ biểu đạt và khả năng xây dựng hình tượng thơ độc đáo, có tính phổ quát cao, phản ánh vẻ đẹp con người và thời đại. Do đó người nghệ sĩ chân chính cần phải có đủ cả Tâm lẫn Tài.

+ Người đọc cần trân trọng sáng tạo nghệ thuật ngôn từ, cảm thụ và phát hiện ra những giá trị văn học sâu sắc, những vẻ đẹp độc đáo, giàu tính thẩm mĩ của tác phẩm văn học đằng sau những ngôn từ độc đáo; từ đó bồi đắp thêm tâm hồn, tình cảm của chính mình, nhận thức sâu sắc vẻ đẹp của dân tộc và thời đại

Từ hai đoạn thơ của Nguyễn Khoa Điềm và Tạ Hữu Yên, có thể thấy hình tượng người mẹ Việt Nam không chỉ là một cá nhân cụ thể mà đã trở thành biểu tượng của dân tộc trong đau thương và kiêu hãnh. Mỗi vần thơ đều nâng niu vẻ đẹp thầm lặng mà vĩ đại của người mẹ, đồng thời phản chiếu tinh thần một thời đại chiến đấu và hi sinh. Nhận định của Sóng Hồng vì thế càng trở nên xác đáng: thơ ca, bằng ngôn từ giàu cảm xúc và hình tượng giàu sức gợi, đã làm cho vẻ đẹp con người và thời đại được nâng lên tầm cao của nghệ thuật. Đọc những vần thơ ấy, ta không chỉ xúc động trước tình mẹ, mà còn nhận ra một chân dung tinh thần của đất nước – nơi cái đẹp được kết tinh từ hi sinh, từ yêu thương, từ khát vọng sống và bảo vệ Tổ quốc.