Phân tích sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình của thể loại tuỳ bút trong văn bản Tháng ba- Rét nàng bân

Đề bài: Viết bài văn (khoảng 600 chữ) Phân tích sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình của thể loại tuỳ bút trong văn bản Tháng ba- Rét nàng bân

THÁNG BA – RÉT NÀNG BÂN

          Nhưng đến tháng Ba thì trời đất quả là kì ảo. Bảo rằng tháng ấy còn rét, không đúng, mà bảo là hết rét rồi cũng không đúng nữa. 

          Trời trong như ngọc, đất sạch như lau. Ngủ dậy lúc còn tối trời, anh ngồi uống nước trà đợi sáng thì uống chưa xong ấm nước, anh bỗng thấy có những đám mây hồng từ phía đông kéo tới giữa một nền trời xanh ngăn ngắt một màu. Ở đằng sau nhà, chim hót ríu ran, đánh thức những người còn đang thiêm thiếp. Anh mở cửa nhìn ra ngoài thì lá cây sạch bong ra, lông lảnh như ở trong một phim ảnh màu tuyệt đẹp: sương móc ban đêm rửa hoa lá cỏ cây, rửa cả cát bụi trên các nẻo đường thành phố.

          Giẫm đôi giày lên trên đất mịn màng, anh cảm thấy cái mát mẻ của đất, của sương vương trên cỏ thẫm vào lòng anh y như thể anh đi chân không vậy. Chim vẫn hót ríu ran. Anh nhìn lên trời cười thì những đảm mây hồng toả ra một thứ ánh sáng trắng như sữa, nhẹ như bông, tràn lan trong không khí và áp chụp lấy các lùm cây nội cỏ. Anh tự nhủ: “Hôm nay chắc nắng to”. Anh sửa soạn một bộ quần áo mỏng để mặc cho nhẹ nhõm và dễ chịu. 

          Thì quả nhiên, đến buổi trưa nắng thực, nhưng đi lên lầu ngủ vừa dậy, anh cảm thấy có một cái gì rất lạ xảy ra. Anh nhắm mắt lại, nằm lặng yên ngóng, để xem cái tiếng reo ở ngoài vườn vọng lại là tiếng gì mà đến bất thình lình và xôn xao như vậy. Thì ra đó là tiếng reo của gió, của mây, của cây, của lá: chính trong khi ta đương mộng về Tây Phàn với mấy cô nàng sơn cước, trời đã chuyển bất ngờ, đương nắng thành râm, và chỉ trong khoảnh khắc, rét cuối Chạp, đầu xuân đã về trên cành gió, giữa một khoảng trời tháng Ba nắng ấm. 

          Cái tháng Ba ở Bắc có những ngày huyền ảo như thế đấy. Nếu là người thích ví von, anh có thể ví tháng ấy với một cô gái có sắc đẹp nghiêng nước nghiêng thành. 

          Đẹp đến nghiêng nước nghiêng thành thì có quyền làm nũng như Dương Quý Phi làm nũng vua Đường Minh Hoàng: không đau răng cũng nhăn mặt cho thêm xinh, mà vì có đau răng thực thì phải ăn trái lệ chi mà quân sĩ phải rong ngựa đi năm, sáu ngày trời mới mong kiếm được. Yêu Quý Phi quá, thì Quý Phi càng làm nũng, mà Đường Minh Hoàng lại càng sủng ái Quý Phi hơn. Thì người Bắc đối với tháng Ba cũng vậy yêu cái nắng ấm của tháng Ba nhưng cũng yêu cái rét đột ngột của tháng Ba, mà nếu ví dụ trong tháng ấy có ngày nào nắng chói chang làm cho “chó già lè lưỡi” thì cũng cứ yêu luôn, yêu không kì quản. Người đẹp mà làm nũng thì lại càng đẹp hơn. 

          Tôi yêu tháng Ba đất Bắc một phần vì thế và tôi không muốn tin rằng cái rét tháng Ba có thể làm cho “bà già chết cóng”. Tôi chỉ thích nghĩ rằng cái rét đôi khi bất ngờ trở về với tháng Ba là một cái rét thơ mộng, cái rét của một trời đầy hương và ngát hoa, trong đó có những chàng trai mặc quần đỏ ngồi bên án sách ngâm thơ…

(Vũ Bằng, Thương nhớ mười hai, NXB Văn học, Hà Nội, 2008, tr. 56 – 58)

Chú thích:  

• Vũ Bằng (1913-1984) là một nhà văn, nhà báo của Việt Nam. Ông là người có sở trường về truyện ngắn, tùy bút, bút ký.
• Văn bản Tháng ba – rét nàng bân trích trong bút kí Thương nhớ mười hai (1972) miêu tả vẻ đẹp kỳ diệu và huyền ảo của tháng Ba ở miền Bắc Việt Nam, khi trời đất giao hòa giữa cái rét cuối đông và nắng ấm đầu xuân. Tác giả sử dụng lối viết giàu hình ảnh và cảm xúc, kết hợp các so sánh và liên tưởng độc đáo, ví tháng Ba như một cô gái đẹp kiêu kỳ, làm nũng nhưng vẫn được yêu thương.

Dàn ý chi tiết

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.

Trong văn xuôi Việt Nam hiện đại, tùy bút là thể loại giàu cảm xúc, nơi người viết vừa kể lại những điều mình thấy, mình trải qua, vừa gửi gắm những rung động tinh tế của tâm hồn. Vũ Bằng là một cây bút tùy bút đặc sắc với giọng văn đằm thắm, giàu chất thơ và đậm tình yêu quê hương. Đoạn tùy bút “Tháng ba – rét nàng Bân” trích từ Thương nhớ mười hai đã tái hiện vẻ đẹp huyền ảo của tháng Ba đất Bắc qua những quan sát tinh tế và cảm xúc say mê của tác giả. Thành công của văn bản nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự sự và trữ tình, vừa kể lại những biến đổi của thiên nhiên vừa bộc lộ tình yêu tha thiết của nhà văn đối với đất trời và cuộc sống.

* Thân bài  

– Yếu tố tự sự trong tùy bút:

+ Nội dung tự sự là kể lại những cảnh sắc và cảm nhận về tháng Ba.

++ Miêu tả sinh hoạt thường nhật (uống trà buổi sớm, ngắm cảnh bình minh, nghe chim hót).

++ Trình tự thời gian từ sáng đến trưa: sự biến đổi của thiên nhiên (trời trong xanh, nắng lên, gió lạnh bất chợt về).

++ Kể về cảm giác khi trải nghiệm cái lạnh đột ngột, rồi so sánh với hình tượng Dương Quý Phi làm nũng.

+Vai trò của yếu tố tự sự:

++ Là sợi dây xuyên suốt, dẫn dắt người đọc qua các chi tiết và hình ảnh thiên nhiên, con người.

++ Tạo mạch văn tự nhiên, giúp tác giả bộc lộ cảm xúc qua từng câu chuyện nhỏ, gợi sự gần gũi, chân thật.

– Yếu tố trữ tình trong tùy bút:

+ Yếu tố trữ tình biểu hiện ở:

++ Ngôn ngữ giàu cảm xúc và hình ảnh: Trời trong như ngọc, đất sạch như lau.  Hay Lá cây sạch bong ra, lông lảnh như ở trong một phim ảnh màu tuyệt đẹp.

++ Những liên tưởng, ví von độc đáo:

Tác giả Vũ Bằng ví tháng Ba như một cô gái đẹp nghiêng nước nghiêng thành biết làm nũng.

Hình ảnh gió, mây, lá reo như một bản nhạc thiên nhiên.

++ Cảm xúc cá nhân: Tác giả bày tỏ tình yêu với tháng Ba: yêu cả cái nắng ấm lẫn cái rét bất chợt. Qua đó, bày tỏ sự trân trọng, say mê trước vẻ đẹp tự nhiên và cuộc sống.

+ Vai trò của yếu tố trữ tình:

++ Làm nổi bật vẻ đẹp thơ mộng, huyền ảo của tháng Ba miền Bắc.

++ Thể hiện thế giới nội tâm sâu sắc của tác giả, khơi gợi cảm xúc trong lòng người đọc.

– Sự kết hợp hài hòa giữa tự sự và trữ tình trong văn bản Tháng ba – Rét nàng bân:

+ Giúp mạch văn trở nên tự nhiên, rõ ràng, cụ thể và làm cho văn bản tùy bút trở nên mềm mại, sâu lắng, giàu chất thơ.

+ Tạo nên nét độc đáo của thể loại tùy bút – vừa thực vừa mơ, vừa gần gũi vừa bay bổng.

+ Sự kết hợp hài hòa giữa tự sự và trữ tình làm nổi bật vẻ đẹp thiên nhiên tháng Ba qua góc nhìn cá nhân, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

-> Sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tự sự và trữ tình trong văn bản Tháng ba – Rét nàng bân giúp tùy bút của nhà văn Vũ Bằng không chỉ là câu chuyện kể về thiên nhiên mà còn là sự bộc lộ tình yêu, cảm xúc của tác giả với đời sống, thiên nhiên, con người. Qua văn bản tùy bút, người đọc thêm trân trọng vẻ đẹp của tháng Ba và hiểu hơn giá trị nghệ thuật của thể loại này.

* Kết bài: Khái quát lại vấn đề