Phân tích nét độc đáo trong bút pháp siêu thực ở hai đoạn thơ Đợi (Vũ Quần Phương) và Giấc ngủ nắng (Nguyễn Bình Phương)

Đề bài:

Phân tích nét độc đáo trong bút pháp siêu thực ở hai đoạn thơ Đợi (Vũ Quần Phương) và Giấc ngủ nắng (Nguyễn Bình Phương)

Đoạn văn bản 1

Anh đứng trên cầu đợi em
Dưới chân cầu nước chảy ngày đêm
Ngày xưa đã chảy, sau còn chảy
Nước chảy bên lòng, anh đợi em

Anh đứng trên cầu đợi em
Đứng một ngày đất lạ thành quen
Đứng một đời đất quen thành lạ
Nước chảy… kìa em, anh đợi em.

                          (Vũ Quần Phương⁽²⁾, Đợi  https://thohay.vn/tho-vu-quan-phuong, truy cập 21-8-2024)

———————————-

Đoạn văn bản 2                   

Giấc ngủ nắng

Dưới chân cầu có giấc ngủ nắng
Đom đóm xoay quanh những khóm lau vàng
Nhớ em anh buồn anh chóng mặt
Nước không người nước đi lan man

Anh theo sông tìm đến những mùa trăng
Trong mùa trăng rất nhiều vầng trăng lạ
Bầy chim muỗi chờn vờn bay giữa lá
Nhớ em anh tức ngực đau đầu

Anh vẫn thấy em từ xa bước lại
Em nhìn anh
Em xa xôi như cây
Em quay đi
Tiếng kêu dài lạnh lẽo
Hoàng hôn trên đầm tàn

(Nguyễn Bình Phương⁽¹⁾ Xa xăm gõ cửa, Nxb Văn học, Hà Nội, 2015.

————————————–

Chú thích:

⁽¹⁾Vũ Quần Phương sinh ngày 8.9.1940, tên thật là Vũ Ngọc Chúc. Ông là nhà thơ, nhà báo và nhà phê bình văn học nổi tiếng. Thơ của ông luôn có cách nói bằng tứ, ngôn từ bình dị nhưng ý tưởng thâm thúy, mang đầy trí tuệ, sâu sắc, bao giờ cũng có điều để chiêm nghiệm, suy ngẫm về tình người, lẽ đời, về các vấn đề của đời sống xã hội. Bài thơ “Đợi” rút từ tập thơ “Vầng trăng trong xe bò” (1988) và được in trong tập thơ “100 bài thơ hay nhất thế kỉ XX” (Nxb Giáo dục, 2007).

⁽²⁾Nguyễn Bình Phương (1965), quê ở Thái Nguyên. Ông là một nhà văn quân đội mang quân hàm Đại tá, Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Ông thành công ở thể loại tiểu thuyết và thơ, Ông nhiều lần được  nhận giải thưởng Văn học Hội Nhà văn Việt Nam. Thơ Nguyễn Bình Phương lạnh lùng, lí trí mà thăm thẳm yêu thương, ấm áp, và có nỗi đau, những nỗi đau tinh khiết. Bài thơ “Giấc ngủ nắng” in trong tập thơ Xa Xăm Gõ Cửa, Nxb Văn học, 2015.

Dàn ý chi tiết

Mở bài

– Hai bài thơ đặc sắc của hai tác giả nổi tiếng của giai đoạn văn học hiện đại, cả hai đều tài năng và có sức sáng tạo dồi dào

– Cả hai bài thơ đều mang yếu tố siêu thực, một đặc trưng củ thơ trữ tình hiện đại.

– Trích dẫn hai bài thơ: “…”

Có những miền cảm xúc không thể gọi tên bằng lí trí thông thường, nơi ngôn từ buộc phải bước qua ranh giới của thực tại để chạm tới cái mơ hồ, vô thức. Thơ hiện đại, nhất là từ sau những cách tân của André Breton, đã mở ra một lối biểu đạt như thế – bút pháp siêu thực. Trong dòng chảy ấy, Đợi của Vũ Quần Phương và Giấc ngủ nắng của Nguyễn Bình Phương không chỉ kể một câu chuyện tình yêu, mà còn dẫn người đọc đi sâu vào những tầng khuất lấp của tâm trạng. Ở đó, cảm xúc không còn vận hành theo logic đời thường, mà hiện lên qua những hình ảnh chồng lớp, phi lí mà ám ảnh, tạo nên dấu ấn riêng cho mỗi thi phẩm.

Thân bài

Giới thiệu chung về hai bài thơ

– Vũ Quần Phương sinh ngày 8.9.1940, tên thật là Vũ Ngọc Chúc. Ông là nhà thơ, nhà báo và nhà phê bình văn học nổi tiếng. Thơ của ông luôn có cách nói bằng tứ, ngôn từ bình dị nhưng ý tưởng thâm thúy, mang đầy trí tuệ, sâu sắc, bao giờ cũng có điều để chiêm nghiệm, suy ngẫm về tình người, lẽ đời, về các vấn đề của đời sống xã hội. Bài thơ “Đợi” rút từ tập thơ “Vầng trăng trong xe bò” (1988) và được in trong tập thơ “100 bài thơ hay nhất thế kỉ XX” (Nxb Giáo dục, 2007).

– Nguyễn Bình Phương (1965), quê ở Thái Nguyên. Ông là một nhà văn quân đội mang quân hàm Đại tá, Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. Ông thành công ở thể loại tiểu thuyết và thơ, Ông nhiều lần được  nhận giải thưởng Văn học Hội Nhà văn Việt Nam. Thơ Nguyễn Bình Phương lạnh lùng, lí trí mà thăm thẳm yêu thương, ấm áp, và có nỗi đau, những nỗi đau tinh khiết. Bài thơ “Giấc ngủ nắng” in trong tập thơ Xa Xăm Gõ Cửa, Nxb Văn học, 2015.

– Cả hai bài thơ đều có dấu hiệu của yếu tố siêu thực – một đặc điểm nổi bật của văn học hậu hiện đại.

2. Phân tích các khía cạnh của bài thơ “Đợi”

+ Đề tài, chủ đề viết về tình yêu với cung bậc cảm xúc đợi chờ khắc khoải của một con người có khát vọng tình yêu mãnh liệt.

+ Cảm hứng chủ đạo xuyên suốt bài thơ là đơi chờ khắc khoải và vô vọng quên thời gian, không gian của một chàng trai si tình: “Nắng tắt còn anh đứng mãi đây/Anh đứng trên cầu đợi em”

+ Hình tượng nhân vật trữ tình: “anh” đợi chờ và hi vọng dù thời gian, không gian thay đổi nhưng tình cảm không đổi thay tạo cảm giác nhân vật trữ tình tồn tại độc lập, ngoài thời gian.

+ Không gian tâm trạng: trên cầu – nơi giao kết mối quan hệ hai bờ, biểu tượng cho khoảng cách trong tình yêu đôi lứa. Thời gian tâm trạng chảy trôi mãnh liệt như nước dưới chân cầu, không chờ đợi ai. Dù thời gia trôi cuốn theo nhiều cảm xúc, làm xáo trộn suy tư, hoài nghi về cảm giác nhưng có một thực tế là “anh” vẫn đứng đó đợi “em”.

à Về bài thơ Đợi, Phạm Văn Chữ đã đánh giá: “Cái ý tưởng đã được thể hiện bằng một cấu trúc ngôn ngữ thơ thật hoàn mĩ. Cả một hệ thống từ ngữ thuần Việt được chọn lọc, tinh luyện đến hàm súc tối đa”. Bài thơ mang đậm chất trí tuệ, đầy ắp suy tư chiêm nghiệm về con người và cuộc đời.

+ Hình thức: Thể thơ tự do, hình ảnh thơ quen thuộc, nhịp điệu thơ giàu tính nhạc, giàu cảm xúc; sử dụng hình ảnh tương phản vận động, còn mất, yêu – không yêu: “nước chảy – chân cầu”, “em không đến – anh đứng đợi”, nắng tắt – em đợi” …

Phân tích các khía cạnh của bài thơ “Giấc ngủ nắng” trong mối tương quan với bài thơ “Đợi”.

+ Giấc ngủ nắng có cùng đề tài viết về tình yêu như bài thơ “Đợi”. Tuy nhiên, nếu bài thơ “Đợi” đi sâu diễn tả trạng thái tĩnh tại của một chàng trai đứng trên cầu đợi chờ triền miên, vô vọng người mình yêu  thì “Giấc ngủ nắng” lại khắc hoạ hình ảnh nhân vật trữ tình trong nỗ lực đi tìm người yêu trong hoang mang, buồn bã.

+ Hình ảnh thơ trong Đợi của Vũ Quần Phương gần gũi, giao hoà với nhân vật trữ tình, trong khi ở “Giấc ngủ nắng” của Nguyễn Bình Phương nhân vật trữ tình trở thành kẻ mộng du, lạc từ không gian ban ngày đầy nắng sang buổi đêm hoang lạnh lạ lẫm. Và thậm chí, lạc vào cả cõi mộng ảo của buổi chiều tà với hình ảnh em xa dần rồi mất hút trong tiếng kêu xé lòng.

Lí giải nguyên nhân dẫn đến sự tương đồng, khác biệt.

–  Đặc trưng của thơ ca: cả hai bài thơ đều mang đặc trưng yếu tố siêu thực trong văn chương hiện đại, phản ánh thế giới nội tâm phức tạp của con người.

– Phong cách nghệ thuật riêng: Vũ Quần Phương luôn ý thức tìm cấu tứ độc đáo, sáng tạo cho thơ, Nguyễn Bình Phương chọn lối viết tâm tình kín đáo mà chân thực về hiện thực tâm trạng phức tạp của con người khi yêu.

Đánh giá về giá trị và đóng góp của mỗi bài thơ

– Cả hai bài thơ đều là minh chứng cho sự sáng tạo văn học giai đoạn mới, thứ văn chương tôn trọng cảm xúc thực, mang cái tôi trữ tình riêng biệt, độc đáo, giàu cá tính.

– Hai bài thơ tiêu biểu cho phong cách sáng tác của hai nhà thơ.

III. Kết bài

– Khẳng định ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá: So sánh để thấy được sự vận động và phát triển của yếu tố siêu thực trong thơ hiện đại.

– Cảm nhận, ấn tượng của bản thân về hai bài thơ: hai bài thơ đem đến trải nghiệm ấn tượng về những cung bậc cảm xúc của tình yêu, …