So sánh nhân vật bà cụ và cô Hiền trong hai đoạn trích Mây trắng còn bay và Một người Hà Nội

Đề bài:

Trong truyện Mây trắng còn bay, Bảo Ninh viết:

(Lược phần đầu truyện: Nhân vật “tôi” (là một hành khách trên chuyến bay) kể về một bà cụ lần đầu tiên đi máy bay)

[…] Tôi giật bắn mình. Tôi bị giằng khỏi giấc ngủ không phải vì tiếng quát, tay ngồi cạnh tôi không quát to tiếng, chỉ nạt, nạt khẽ thôi, đủ nghe. Nhưng âm hưởng của nỗi hoảng hốt và sự cục cằn trong giọng y như tát vào mặt người ta. Thận trọng, tôi liếc nhìn. Khói thuốc và cặp vai to đùng của y che khuất cả bà cụ già, cả ô cửa sổ.

– Này, cô kia, cô nhân viên! – Y sang trọng đứng dậy mắng – Tới mà nhìn! Đây là hàng không hay là cái xô bếp? Là phi cơ hay là cái miếu thờ thế này, hả?

– Van bác… – Bà cụ sợ sệt – Bác ơi, van bác… Chẳng là, bác ạ, bữa nay giỗ thằng cả nhà tôi. Non ba chục năm rồi, bác ơi, tôi mới lên được đến miền cháu khuất.

Tay nọ gần như bước xéo lên đùi tôi, xấn ra lối đi. Bộ mặt hồng hào bừng bừng giận dữ và khinh miệt.  

Bà cụ ngồi, lặng phắt, lưng còng xuống, hai bàn tay chắp lại, gầy guộc. Trên chiếc bàn gấp bày đĩa hoa cúng, nải chuối xanh, mấy cái phẩm oản và ba cây nhang cắm trong chiếc cốc thuỷ tinh đựng gạo. Một bức ảnh ép trong tấm kính cỡ bàn tay để dựng vào thành cốc.

Cô tiếp viên vội đi tới. Cô đứng sững bên cạnh tôi. Không hề kêu lên, không thốt một lời, cô lặng nhìn.

Máy bay vươn mình nâng độ cao vượt qua trần mây. Sàn khoang dốc lên. Cái bàn thờ nhỏ bé bỏng của bà cụ già hơi nghiêng đi. Tôi xoài người sang giữ lấy cái khung ảnh. Tấm ảnh được cắt ra từ một tờ báo, đã cũ xưa, nhưng người phi công trong ảnh còn rất trẻ.

Khói nhang nhả nhè nhẹ, bốc lên dìu dịu, mờ mỏng trong bầu không khí lành lạnh của khoang máy bay. Những cây nhang trên trời thẳm toả hương thơm ngát. Ngoài cửa sổ đại dương khí quyển ngời sáng.

(Trích Mây trắng còn bay, Bảo Ninh, NXB Trẻ, TP.HCM, 2008, tr 102)

Trong truyện Một người Hà Nội, Nguyễn Khải viết như sau:

(Lược phần đầu : Nhân vật tôi từ chiến khu về tiếp quản thủ đô và ghé qua nhà cô Hiền – chị em đôi, con dì ruột với mẹ của anh. Qua lời kể của nhân vật tôi, cô Hiền là một người Hà Nội bình thường, vô danh nhưng cũng như những người Hà Nội bình thường khác, cô đã cùng Hà Nội, cùng đất nước trải qua những biến động, thăng trầm nhưng vẫn giữ được cốt cách Hà Nội, cái bản lĩnh văn hoá của người Hà Nội. Cô sống thẳng thắn, chân thành, không giấu giếm quan điểm, thái độ riêng của mình với mọi hiện tượng xung quanh…)

Đầu năm 1965, Hà Nội có đợt tuyển quân vào chiến đấu trong Nam, là đợt đầu tiên nên tuyển chọn rất kỹ càng, lứa tuổi từ 18 đến 25, diễn viên cải lương và kịch nói có, nhạc sĩ có, họa sĩ có, giáo viên trung học rất đông, là những chàng trai ưu tú của Hà Nội. Nghe nói khoảng 660 người. Người con trai đầu của cô Hiền vừa tốt nghiệp trung học, tình nguyện đăng ký xin đi đánh Mỹ. Tháng 4 năm 1965, lên Thái Nguyên huấn luyện. Tháng 7 rời Thái Nguyên vào Nam.

Họ dừng lại ở Hà Nội vài giờ vào lúc tối, nhưng không một ai biết. Tôi hỏi cô: “Cô bằng lòng cho em đi chiến đấu chứ?” Cô trả lời: “Tao đau đớn mà bằng lòng, vì tao không muốn nó sống bám vào sự hy sinh của bạn bè. Nó dám đi cũng là biết tự trọng”. Ba năm cô không nhận được tin tức gì về đứa con đã ra đi, lại đến thằng con kế làm đơn xin tòng quân, cũng đòi vào chiến trường phía trong để gặp anh, nếu anh đã hy sinh thì nối tiếp chí hướng của anh. Tôi hỏi lại cô: “Cô cũng đồng ý cho nó đi à?” Cô trả lời buồn bã: “Tao không khuyến khích, cũng không ngăn cản, ngăn cản tức là bảo nó tìm đường sống để các bạn nó phải chết, cũng là một cách giết chết nó”. Rồi cô chép miệng: “Tao cũng muốn được sống bình đẳng với các bà mẹ khác, hoặc sống cả hoặc chết cả, vui lẻ thì có hay hớm gì”.

(Trích Một người Hà Nội, Nguyễn Khải, Ngữ văn 12 Nâng cao, Tập hai,  NXB Giáo dục, 2008, tr.82)

Chú thích

* Bảo Ninh (18/10/1952) là nhà văn Việt Nam viết tiểu thuyết và truyện ngắn. Ông từng từng tham gia kháng chiến chống Mỹ. Bằng trải nghiệm của riêng bản thân mình, bước ra từ thời chiến, bảo Ninh mang trong mình những suy tư nặng trĩu, những nỗi đau mất đi người thân ngay trước mắt, ông trải hết lòng vào trong các áng văn.

Truyện ngắn Mây trắng còn bay ra đời vào năm 1975, thời kì đất nước đã thống nhất nhưng những nỗi đau chiến tranh vẫn âm ỉ, dai dẳng.

* Nguyễn Khải là cây bút tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Hành trình văn xuôi của ông tiêu biểu cho sự vận động của văn xuôi Việt Nam: trước 1975, vẫn là cây bút giàu chất triết luận nhưng thể hiện cảm hứng lãng mạn để ca ngợi cuộc sống mới, con người mới. Sau 1975, Nguyễn Khải quan tâm đến số phận con người cá nhân trong cuộc sống đời thường, chú ý đến tính cách, tư tưởng của con người trước những biến động của xã hội

Một người Hà Nội sáng tác năm 1990, in trong tập “Hà Nội trong mắt tôi”, tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn của Nguyễn Khải thời kì đổi mới.

Anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) So sánh nhân vật bà cụ và cô Hiền trong hai đoạn trích Mây trắng còn bay và Một người Hà Nội

Dàn ý chi tiết

* Mở bài: Giới thiệu được hai nhân vật, hai đoạn trích và nêu cơ sở lựa chọn để so sánh, đánh giá.

Chiến tranh đi qua nhưng những dấu vết của nó vẫn còn in sâu trong ký ức con người, đặc biệt là trong trái tim những người mẹ. Văn học sau 1975 nhiều lần trở lại với đề tài ấy để nhìn lại số phận con người trong và sau chiến tranh. Trong truyện Mây trắng còn bay, Bảo Ninh khắc họa hình ảnh một bà mẹ nông dân lặng lẽ mang theo nỗi đau mất con giữa bầu trời hòa bình. Trong Một người Hà Nội, Nguyễn Khải lại xây dựng chân dung cô Hiền – một người mẹ Hà Nội bản lĩnh, tự trọng, sẵn sàng đặt lợi ích của đất nước lên trên tình riêng. Hai nhân vật xuất hiện trong những hoàn cảnh khác nhau nhưng đều gặp nhau ở vẻ đẹp của tình mẫu tử và tinh thần trách nhiệm với Tổ quốc. Đặt cạnh nhau, họ làm sáng lên hình ảnh người mẹ Việt Nam trong những năm tháng nhiều biến động của lịch sử.

* Thân bài:

– Thông tin chung về 2 tác phẩm, nhân vật

+ Bảo Ninh là nhà văn Việt Nam viết tiểu thuyết và truyện ngắn. Ông từng từng tham gia kháng chiến chống Mỹ. Bằng trải nghiệm của riêng bản thân mình, bước ra từ thời chiến, bảo Ninh mang trong mình những suy tư nặng trĩu, những nỗi đau mất đi người thân ngay trước mắt, ông trải hết lòng vào trong các áng văn.  Mây trắng còn bay ra đời vào năm 1975, thời kì đất nước đã thống nhất nhưng những nỗi đau chiến tranh vẫn âm ỉ, dai dẳng.

Bà cụ là nhân vật chính của truyện, con trai cụ đã hi sinh khi chiến đấu trên vùng trời vĩ tuyền 17, nhân dịp giỗ anh, đồng đội đã mua vé máy bay để bà cụ được một lần đến nơi con mình ngã xuống.

+ Nguyễn Khải là cây bút tiêu biểu của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại. Sau 1975, Nguyễn Khải quan tâm đến số phận con người cá nhân trong cuộc sống đời thường, chú ý đến tính cách, tư tưởng của con người trước những biến động của xã hội. Một người Hà Nội sáng tác năm 1990, in trong tập “Hà Nội trong mắt tôi”, tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn của Nguyễn Khải thời kì đổi mới.

Cô Hiền là nhân vật chính trong truyện, đoạn trích nói về thái độ của cô khi cho con trai tham gia chiến đấu vì Tổ quốc.

– Những điểm tương đồng giữa 2 nhân vật:

+ Cả hai đều là nhân vật chính trong tác phẩm
+ Đều là những người mẹ có con tham gia chiến đấu và hi sinh vì Tổ quốc. Qua đó, các tác giả vừa phản ánh chân thực những nỗi đau chiến tranh gây ra cho con người đặc biệt là người mẹ vừa trân trọng ngợi ca vẻ đẹp của những người mẹ hết lòng yêu thương con nhưng sẵn sàng hi sinh tình cảm cá nhân vì đất nước.

+ Hình thức thể hiện: Cả hai đoạn trích đều sử dụng ngôi kể thứ nhất, có sự kết hợp giữa các điểm nhìn như điểm nhìn của người kể chuyện, điểm nhìn bên ngoài và điểm nhìn bên trong, bút pháp tả thực với cách miêu tả cụ thể, tỉ mỉ, khiến nỗi đau của người phụ nữ càng được khắc sâu, tô đậm

– Những điểm khác biệt giữa 2 nhân vật:

+ Nhân vật bà cụ trong “Mây trắng còn bay” của Bảo Ninh

. Một bà mẹ nông dân già nua, gầy guộc, khắc khổ

. Số phận đáng thuơng: cuộc sống lam lũ, vất vả; chịu những thương đau và mất mát do chiến tranh

. Một người phụ nữ với tình yêu thương con, tình mẫu tử đẹp đẽ thiêng liêng.

. Nghệ thuật khắc họa nhân vật: nhân vật được miêu tả chủ yếu qua những chi tiết về ngoại hình, lời nói, hành động; giọng kể đầy xót xa, thương cảm; xây dựng chi tiết nghệ thuật đặc sắc…

=> Khắc họa nhân vật bà cụ, tác giả chú ý miêu tả những chi tiết bên ngoài, ngôn ngữ bình dị, mộc mạc hiện lên hình ảnh của người mẹ nông dân lam lũ, nghèo khổ với nhiễu nỗi đau. Từ đó thể hiện niềm cảm thương cho số phận của người phụ nữ, đồng thời bộc lộ rõ những trở trăn về số phận con người về chiến tranh

+ Nhân vật cô Hiền trong “Một người Hà Nội” của Nguyễn Khải

.  Xuất thân từ một gia đình nề nếp, gốc Hà Nội

. Thẳng thắn, giàu lòng tự trọng

. Nghệ thuật khắc họa nhân vật: nhân vật chủ yếu được khắc họa qua  qua điểm nhìn của nhân vật tôi, cái nhìn đa diện, đa chiều.. ,có sự đan xen giữa giọng tác giả và giọng nhân vật; giọng điệu ngợi ca, ngưỡng mộ…

=> Khắc họa nhân vật ở cái nhìn đa diện, đa chiều, ngôn ngữ đậm màu sắc triết lí làm hiện lên hình ảnh của người Hà Nội thuần túy không pha trộn từ đó thể hiện thái độ trân trọng, ngợi ca vẻ đẹp của cô Hiền, của người Hà Nội.

– Lí giải nguyên nhân sự tương đồng và khác biệt:

+ Sự tương đồng:

Cả hai tác phẩm đều sáng tác sau 1975 khi vấn đề số phận con người được đặc biệt quan tâm.

Cả hai nhà văn đều dành tình cảm sâu sắc cho những người mẹ, người phụ nữ.

+ Sự khác biệt:

Hai tác phẩm đề cập tới những vấn đề, số phận khác nhau: bà cụ trong “Mây trắng còn bay” tiêu biểu cho người mẹ nông dân còn cô Hiền trong “Một người Hà Nội” tiêu biểu cho hình ảnh người Hà Nội.

Hai nhà văn có phong cách sáng tác khác nhau: Bảo Ninh đi sâu khai thác, thể hiện nỗi đau chiến tranh còn Nguyễn Khải văn phong đậm chất triết lí.

– Đánh giá chung về 2 nhân vật

+ Cả hai nhân vật đều là hình tượng tiêu biểu của người mẹ Việt Nam.

+ Mỗi nhân vật hấp dẫn theo cách riêng, ghi dấu ấn riêng của mỗi nhà thơ, là sản phẩm trí tuệ không lặp lại.

* Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá; nêu cảm nhận và ấn tượng của bản thân về các nhân vật.

* Lưu ý: Thí sinh có thể bày tỏ suy nghĩ, quan điểm riêng nhưng phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.